Tartufi u okolini Banjaluke: Skriveno blago koje pronalaze samo obučeni psi
Dugo i sušno ljeto učinilo je ovogodišnju jesen znatno siromašnijom gljivama nego prethodnih godina, ali šume oko grada i dalje kriju jednu od najcjenjenijih gastronomskih poslastica. Tartufi u okolini Banjaluke rastu skriveni pod površinom zemlje, pa ih bez pomoći posebno obučenih pasa gotovo nije moguće pronaći. Na ovim prostorima do sada je zabilježeno 12 do 13 vrsta, od kojih je sedam do osam komercijalnih, a njihovo traženje traži znanje, iskustvo i strpljenje.
Da tartufi nisu rezervisani samo za poznata evropska nalazišta, godinama dokazuje Mijodrag Vuković iz Krupe na Vrbasu, poznat kao Vuk Tartufi, predsjednik Ekološko-gljivarskog udruženja “Tartuf” iz Banjaluke.
Dobra sezona, ali visoke temperature pokvarile planove
Vuković kaže da je gljivarska sezona ove godine dobro počela, ali da su visoke temperature tokom avgusta i septembra uticale na kasniji rast i plodonošenje. Prvi dio godine je, kako navodi, bio veoma dobar što se tiče gljiva, ali je avgust “obrao” sve što je trebalo da plodonosi u septembru i oktobru.
“Tako da sada plaćamo ceh visokih temperatura”, kaže Vuković i dodaje da se gljivari nadaju povoljnijim vremenskim uslovima i novom talasu plodonošenja, posebno vrganja.
Bez njuha dresiranog psa nema ni tartufa
Za razliku od gljiva koje rastu iznad zemlje, tartufi su sakriveni ispod nje, pa je njihovo pronalaženje bez posebno obučenih pasa praktično nemoguće. Psi njuhom prepoznaju specifičan miris zrelog tartufa, označe mjesto na kojem se nalazi, a gljivari ga potom pažljivo vade.
U potrazi za ovim podzemnim blagom Vukoviću se pridružio i glumac Duško Mazalica, koji tartufarenje doživljava kao hobi i način da vrijeme provede u prirodi. Njegov vjerni pratilac je Koko, pas rase lagoto romanjolo, poznate po izuzetnom njuhu i sposobnosti traženja tartufa.
Mazalica kaže da je za njega ova aktivnost prije svega rekreacija i uživanje, te da mu je ponekad dovoljno da u jednom izlasku pronađe 100 do 300 grama tartufa za sopstvene potrebe.
“To su za mene neprocjenjivi trenuci. Provedete vrijeme sa psom u prirodi, uživate, a usput pronađete i nešto što vam je zanimljivo”, ističe Mazalica.
Šezdeset i četiri vrste u Evropi, crni tartufi za jesen
Tartufi su posebno cijenjeni zbog karakterističnog mirisa i ukusa, ali i zbog ograničene dostupnosti. Prema riječima Vukovića, u Evropi je do sada determinisano oko 64 vrste tartufa, koje se dijele na bijele i crne, a unutar tih grupa postoje i komercijalne i nekomercijalne vrste. Na području Republike Srpske i okoline Banjaluke mogu se pronaći različite vrste, među kojima su i crni tartufi karakteristični za jesenji period.
Iako se pojedini bijeli tartufi na svjetskim aukcijama prodaju za astronomske iznose, lokalne vrste su znatno pristupačnije. Vuković navodi da je za obogaćivanje jednog obroka dovoljno svega 20 do 30 grama tartufa, što ovu delikatesu čini dostupnijom nego što mnogi misle.
Od gastronomije do turističke ponude grada
Osim gastronomskog značaja, tartufi sve više doprinose i turističkoj ponudi Banjaluke. Vuković ističe da u potragu za ovim gljivama dolaze posjetioci iz različitih dijelova svijeta, a među njima su bili i gosti iz Rusije, Sibira i drugih kontinenata.
U Ekološko-gljivarskom udruženju “Tartuf” nastoje da ovu priču približe i lokalnom stanovništvu kroz organizaciju Dana gljiva u Krupi na Vrbasu. Posjetioci na toj manifestaciji imaju priliku da saznaju više o samoniklim gljivama, načinu njihovog sakupljanja i specifičnostima tartufarenja.
Upozorenje: mnoge jestive gljive imaju otrovne dvojnike
Iz udruženja ipak upozoravaju da gljivarenje zahtijeva veliki oprez. Mnoge jestive gljive imaju otrovne dvojnike, zbog čega sakupljanje bez pouzdanog poznavanja vrsta može biti opasno.
“Ne igrajte se sa gljivama. Ukoliko ih sakupljate, nemojte rizikovati, jer mnoge imaju svoje otrovne dvojnike”, poručuje Mazalica.
Za sve zainteresovane koji žele da upoznaju svijet tartufa i gljiva, Vuković poručuje da su iskustvo, vrijeme provedeno u prirodi i poštovanje pravila najvažniji preduslovi. Jer, kako pokazuje ova banjalučka priča, pravo blago ponekad nije na površini, već je sakriveno ispod naših nogu.
