Reizdanje Rajsovog zavještanja „Čujte Srbi! Čuvajte se sebe“ sutra u „Laguni“
Sutra, 31. jula, beogradska izdavačka kuća „Laguna“ objavljuje novo izdanje knjige „Čujte Srbi! Čuvajte se sebe“ Rudolfa Arčibalda Rajsa. Ovo reizdanje nosi podnaslov „Bezvremeno zaveštanje najvernijeg srpskog prijatelja“.
O knjizi i njenom autoru
Rajsova knjiga, danas veoma popularna, napisana je davne 1928. godine na francuskom jeziku, ali je prvo izdanje doživjela tek decenijama kasnije. Razlozi za tako dugo kašnjenje do danas nisu potpuno rasvijetljeni. Pretpostavlja se da sadržaj Rajsovog zavještanja nije odgovarao političkim elitama ni kraljevine ni kasnije socijalističke Jugoslavije. „Laguna“ navodi da je Rajs u ovu knjižicu nevelikog broja stranica, na osnovu iskustva provedenog sa srpskim narodom tokom Prvog svjetskog rata i deceniju poslije njega, opisao sve srpske vrline i mane.
„Švajcarski kriminolog, forenzičar i univerzitetski profesor Arčibald Rajs došao je u Srbiju 1914. godine da istraži istinu o ratnim stradanjima, ali je u njoj pronašao dom, a u srpskom seljaku – brata po oružju. Prošao je golgotu povlačenja preko Albanije, učestvovao u proboju Solunskog fronta, u redovima Moravske divizije dočekao je kraj rata u Beogradu i ostao da živi među Srbima, verujući u njihovu dušu. Ipak, razočaran posleratnim političkim prilikama, 1928. godine ostavio nam je pismo koje je postalo najjasniji prikaz našeg bića“, saopštavaju iz „Lagune“.
Rajsove riječi upozorenja
„Zavoleo sam vas jer sam na delu video vaše ljude iz naroda u bitkama i presudnim trenucima, kada se prepoznaje istinski karakter vaše nacije. Zavoleo sam vas i zbog žrtava koje sam radi vas podneo, jer za ljude i stvari se utoliko jače vezujemo ukoliko nas to vezivanje košta žrtvovanja“, pisao je Rajs u uvodu. Istovremeno, nije zaboravio ni mane: „Video sam vam, međutim, i mane, mane koje su se užasno iskazale posle rata. Neke vaše mane će, ako ih ne otklonite, biti pogubne po vašu naciju.“
Beogradski izdavač smatra da je Rajsovo zavještanje bilo veoma hrabar poduhvat. „'Čujte, Srbi!’ je nemilosrdna i porazno iskrena analiza naroda koji je sposoban za najviša herojska dela, ali i za najdublje moralne padove. Rajs ne štedi nikoga: on direktno istupa protiv korupcije, partijašenja, sujete i zaborava, istovremeno slaveći dobrotu i hrabrost običnog čoveka“, navode iz „Lagune“ i dodaju da je knjiga bolno aktuelna i vijek kasnije.
Uvod uz objašnjenje
U uvodu zavještanja Rajs je otkrio zašto nije želio da ono bude objavljeno za njegova života. „Nećete imati to ogledalo u rukama dok sam ja u životu. Naći ćete ga u mojim spisima i činićete s njim što god budete hteli. Ili ćete ga pročitati, zamisliti se nad njegovim sadržajem i iz toga izvući korist, ili ćete ga pak prezreti, pa će onda ona istinska srpska duša, duša vaših hajduka i junaka ratova za oslobođenje, nestati sa vaših prostora. To će biti poslednja usluga koju mogu da vam učinim“, pisao je Rajs. Knjiga je postala aktuelna u novim kriznim vremenima po srpski narod devedesetih godina prošlog vijeka, a njena popularnost nastavila se od tranzicionog perioda sve do danas.
Biografija velikog prijatelja Srba
Rudolf Arčibald Rajs rođen je 8. jula 1875. godine u Hehcbergu. Nakon studija u Lozani, već u 22. godini postao je doktor hemije, a sa 31. godinom redovni profesor kriminalistike na Univerzitetu u Lozani. Bio je pionir moderne forenzike i osnivač prvog instituta kriminologije na svijetu. Na poziv srpske vlade 1914. godine došao je u Srbiju kao neutralni isljednik da ispita navode o zvjerstvima austrougarske vojske. Ono što je vidio u Mačvi i Podrinju – masakre civila, spaljena sela i neviđenu surovost – zauvijek ga je promijenilo, te je postao najvatreniji zastupnik srpske slobode. Preminuo je 8. avgusta 1929. godine u Beogradu, a sahranjen je na Topčiderskom groblju uz najveće državne počasti. Po njegovoj izričitoj želji, srce mu je izvađeno, stavljeno u urnu i odneseno na vrh planine Kajmakčalan.
