Kako je srpska trobojka nadživjela vijekove i postala simbol trajanja
Uoči obilježavanja Dana srpskog jedinstva, slobode i zastave, podsjećanje na istorijski put nacionalnih znamenja svjedoči da je srpska trobojka prešla dugotrajan razvojni put i ostala najsnažniji znak prepoznavanja i identiteta. Republika Srpska i Srbija od 2020. godine zajednički proslavljaju 15. septembar, datum vezan za pripremu i proboj Solunskog fronta prije stotinu osam godina, dok sama tradicija nošenja barjaka seže znatno dublje u prošlost.
Viševjekovni korijeni i istorijska znamenja
Iako najstariji sačuvani likovni prikazi potiču iz prve polovine 14. vijeka, pojedini stručnjaci za heraldiku nastanak prve srpske zastave smještaju još u 11. vijek. Kroz vjekove su se na barjacima smjenjivali krstovi, svetitelji, vladarska obilježja i dvoglavi orlovi, a dubrovačke arhive još u 13. vijeku bilježe stijeg kralja Vladislava, sina Stefana Prvovjenčanog. Tokom narodnih ustanaka u 19. vijeku zastava se učvršćuje među borcima i narodom, kada se uporedo sa obnovom državnosti ustaljuju crvena, plava i bijela boja.
Istoričar Dejan Došlić, viši asistent na Filozofskom fakultetu u Banjoj Luci na Odsjeku istorije, pojašnjava da su ove boje tradicionalne za srpski narod, ali i za druge evropske narode, pri čemu korijene vuku iz Francuske, odakle su ih rano preuzeli i Srbi i Rusi. Znamenja su nosila jasne poruke porijekla i baštine. Dvoglavi orao preuzet je iz vizantijske tradicije i pod dinastijom Nemanjića postao je simbol vladarske moći, četiri prepoznatljiva znaka predstavljaju ocila odnosno ognjila, dok se motiv ljiljana nalazio na kovanicama kralja Milutina, vladarskoj odjeći i manastirskim zidovima znatno prije savremenih političkih rasprava.
Od dvoglavog orla do današnjeg amblema
Prilikom nastanka 1992. godine, Republika Srpska je preuzela trobojku, himnu „Bože pravde“ i grb sa dvoglavim orlom, krstom i četiri ocila, oslanjajući se na nasljeđe koje je generacijama postojalo. Ipak, usljed odluka Ustavnog suda BiH, zvanična obilježja su morala biti prilagođena, pa je 2007. godine uveden zvanični amblem, dok je umjesto ranije himne usvojena pjesma „Moja Republika“.
Došlić napominje da amblem Republike Srpske danas sadrži zastavu sa dvije krune – srednjovjekovnom krunom sa ljiljanima i krunom Karađorđevića, koje označavaju istorijski kontinuitet srpskog naroda na ovim prostorima, dodajući da su promjene nametnute kako narod ne bi koristio dvoglavog orla. Filozof Oleg Soldat takođe podsjeća na duboke korijene ovih simbola, naglašavajući da je dvoglavi orao motiv sa tradicijom dugom dva milenijuma, starijom i od same Vizantije, te kritikuje presude kojima su osporavana tradicionalna obilježja.
Glas naroda i poštovanje znamenja
Uprkos promjenama forme, građani ističu da trobojka za njih predstavlja temelj nacionalnog ponosa, sloge i porodičnog nasljeđa koje se prenosi sa oca na sina. Poštovanje prema zastavi dijele i proslavljeni sportisti. Nekadašnji bokser banjalučke „Slavije“ i olimpijski šampion iz Los Anđelesa, Banjalučanin Anton Josipović, naglašava da izuzetno uvažava znamenja sredine u kojoj živi.
Josipović ističe da je srpska zastava iz Prvog svjetskog rata ostala velika i legendarna, te da će takva i opstati bez obzira na sve okolnosti, poručujući da kao stanovnik Republike Srpske gaji iskrenu privrženost prema njoj. Tokom više od tri decenije postojanja Republike Srpske osporavani su grb, himna i datumi, ali je narodna odanost trobojci ostala nepromijenjena kroz vrijeme.
