Velika odbrana na Uni i Savi: Zaustavljanje ofanzive u septembru 1995. godine
Tokom dramatičnih ratnih dešavanja u septembru 1995. godine, ključna odbrana na Uni i Savi onemogućila je dublji prodor hrvatskih jedinica na teritoriju Republike Srpske. Nakon pokušaja prelaska preko rijeka na području tri zapadnokrajiške opštine, borbe su zahvatile i prostor uz rijeku Savu, gdje su snage odbrane uspjele da zadrže položaje i spriječe dalje napredovanje prema Kozarskoj Dubici.
Sprečavanje prodora amfibijskih jedinica preko Save
Hrvatske jedinice pokušale su da forsiraju Savu amfibijskim transporterima na području spomen-kompleksa nekadašnjeg logora smrti NDH Jasenovac, u kojem je tokom Drugog svjetskog rata ubijeno 700.000 Srba, Jevreja i Roma. Presudnu ulogu u odbrani ovog pravca i same Kozarske Dubice imao je Interventni vod policije, koji je podnio izuzetno teške gubitke.
Pripadnici ovog voda sukobili su se 19. septembra u rejonu sela Donja Gradina sa neprijateljskim snagama koje su amfibijskim vozilom prešle rijeku. U tim borbama život je izgubio jedan srpski policajac, dok je nekoliko njihovih pripadnika zadobilo lakše povrede.
Teški gubici i stradanja vojnika i civila
Tokom napada na Novi Grad, Kostajnicu i Kozarsku Dubicu zabilježeni su brojni ljudski gubici. Život su izgubile 104 osobe, među kojima su bila 44 pripadnika VRS (18 u Novom Gradu i 26 u Kozarskoj Dubici), šest pripadnika MUP RS (dva u Novom Gradu i četiri u Kozarskoj Dubici), kao i 54 civila, od kojih 37 u Novom Gradu, 14 u Kozarskoj Dubici i tri u Kostajnici.
Uz to, ranjeno je 101 lice – 53 vojnika, devet policajaca i 39 civila. Zarobljeno je šest civila i tri vojnika, dok se jedan borac i dalje vodi kao nestao. Na području Kozarske Dubice, kod objekta „Knežopoljka“, stradalo je 13 pripadnika voda „Crne mambe“ iz Druge gardijske brigade „Gromovi“. Protivnička strana je tokom noći između 18. i 19. septembra uspjela prenijeti četiri tijela preko Une, dok su preostala sahranjena u masovnoj grobnici na groblju Urije jer zvanični Zagreb tada nije želio da ih preuzme. Kod poginulih pripadnika ove jedinice pronađeni su narkotici i špricevi.
Tijela su, poslije pritiska porodica i uz posredovanje Hrvatskog helsinškog odbora i Vojske Republike Srpske, predata tek 17. jula 1996. godine preko teritorije Herceg-Bosne. Jedan poginuli vojnik pronađen je u Uni kod mjesta Poljavnice 1996. godine, dok se više osoba i dalje vodi kao nestalo u vodama Une i Save. Izjave svjedoka ukazale su i na tvrdnje da je u mjestu Tunjica kod Novog Grada 18. septembra 1995. godine u stradanju srpskih civila učestvovao rimokatolički sveštenik Zoran Stojanović iz Prozora.
Vojne i diplomatske okolnosti operacije Una
Napad je uslijedio nakon što je američki diplomata Ričard Holbruk 14. septembra sugerisao hrvatskom rukovodstvu pravac udara prema Prijedoru. Franjo Tuđman je planirao operaciju van Glavnog štaba HV, a nakon neuspjeha uslijedile su smjene u vojnom vrhu dok su detalji akcije zataškani. Hrvatska strana je povlačenje pravdala snažnim otporom i nepostojećim vazdušnim udarima iz pravca Batajnice, iako nikakve regularne jedinice iz Srbije nisu učestvovale u borbama, s obzirom na to da je Savezna Republika Jugoslavija u tom periodu držala ekonomske sankcije prema Republici Srpskoj.
Iako je general Marijan Mareković, koji je komandovao hrvatskim snagama na terenu, u izjavi iz 2006. godine tvrdio da je povlačenje naređeno pod međunarodnim pritiskom, napade su na ovom prostoru zaustavile Peta kozarska, Šesnaesta krajiška i druge brigade VRS koje su odbranile pravce prema Prijedoru i Banjaluci.
