Energetska neizvjesnost pred zimu: Pritisak na cijene grijanja i goriva u Evropi i regionu
Energetska neizvjesnost pred zimu sve je prisutnija na evropskom kontinentu, gdje su skladišta prirodnog gasa znatno praznija u poređenju sa prethodnom godinom, dok zaoštravanje sukoba na Bliskom istoku i prekidi u dopremanju naftnih derivata stvaraju ozbiljan rizik od poskupljenja.
Iako trenutno stanje ne upućuje na potpunu obustavu isporuka energenata, smanjene rezerve i geopolitičke tenzije znatno sužavaju manevarski prostor. Produžavanje globalnih previranja moglo bi donijeti znatno veće izdatke kako za privredu, tako i za stanovništvo.
Stanje u skladištima gasa širom Evrope
Statistika asocijacije Gas Infrastructure Evrope pokazuje da je nivo popunjenosti gasnih kapaciteta unutar Evropske unije 10. oktobra iznosio 73,46 procenata. U poređenju sa istim datumom lani, kada je zabilježeno približno 82,9 odsto, kao i petogodišnjim prosjekom od oko 88,6 procenata, jasno je da su raspoložive zalihe znatno tanje. Iz ove organizacije je 9. oktobra poručeno da energetski sistem može izdržati različite okolnosti, ali da manjak zaliha i neizvjesnost oko tečnog prirodnog gasa umanjuju fleksibilnost u slučaju vanrednih prilika ili izrazito niskih temperatura.
Blokade i poremećaji u Ormuskom moreuzu
Strateški morski prolaz kroz koji je prije izbijanja neprijateljstava prolazila oko jedna petina globalne potrošnje sirove nafte postao je žarište novih problema. Zbog otvorenog konflikta između Sjedinjenih Američkih Država i Izraela s jedne strane, te Irana s druge, plovidba je drastično otežana.
Novinska agencija Reuters prenijela je 11. oktobra vijest da su američke vojne snage zaustavile teretno plovilo koje je nastojalo da probije pomorsku blokadu usmjerenu prema Iranu. Intenzitet pomorskog saobraćaja kroz Ormuski moreuz time je spao na najnižu tačku u posljednja dva mjeseca. Otežani uslovi transporta, skok cijena pomorskog osiguranja i štete na postrojenjima direktno pogađaju i tokove prerađevina poput dizela, na šta je u svom septembarskom izvještaju ukazala i Međunarodna agencija za energiju.
Dogovor Trampa i Putina o dizelu
U nastojanju da se ublaži pritisak na globalno tržište, američki predsjednik Donald Tramp objavio je 9. oktobra da je postigao sporazum sa ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom o dopremanju ruskog dizela. Prema ovom planu, Rusija bi bez odlaganja plasirala preko 300.000 tona, u novembru dodatnih 500.000 tona, uz najavu kasnijih kontingenata. Američko Ministarstvo finansija izdalo je dozvolu kojom se ovaj uvoz odobrava do 7. aprila.
Premda su terminske cijene dizela nakon ove vijesti zabilježile pad, analitičari koje prenosi Reuters naglašavaju da to ne predstavlja dugoročno rješenje. S obzirom na to da su pojedine ruske rafinerije oštećene u napadima, mogućnosti isporuke ostaju upitne. Takođe, dizel ne može nadomjestiti prirodni gas koji nedostaje u evropskim skladištima za potrebe grijanja.
Aktiviranje vanrednih rezervi i uticaj na BiH
Kao odgovor na poremećaje, članice Grupe sedam dogovorile su puštanje 100 miliona barela sirove nafte i dizela iz kriznih rezervi. Njemačke vlasti su 9. oktobra saopštile da će plasirati do 15 miliona barela nafte, lož-ulja i dizela, dok bi Međunarodna agencija za energiju 14. i 15. oktobra trebalo da precizira plan raspodjele ovih količina.
Kada je riječ o Bosni i Hercegovini, kretanja na svjetskoj sceni neminovno utiču na formiranje cjenovnika na domaćim benzinskim pumpama i troškove zagrijavanja domova. Manjak evropskih zaliha čini tržište podložnim novim udarima, a dotok ruskog goriva ne garantuje automatsko obaranje maloprodajnih cijena. Predstojeća zimska sezona u velikoj mjeri zavisiće od vremenskih prilika, bezbjednosti pomorskih pravaca i stabilizacije međunarodne proizvodnje energenata.
