Inicijative za izmjenu izbornog sistema u BiH: Različiti pragovi, kamere i glasanje od 16 godina
Inicijative za izmjenu izbornog sistema u BiH obuhvataju niz novih rješenja, među kojima su uvođenje stepenastog cenzusa za koalicije, objedinjavanje izbornih ciklusa u jednoj godini, te spuštanje starosne granice za glasanje na 16 godina. Ove prijedloge iznio je član Centralne izborne komisije (CIK) BiH Suad Arnautović u intervjuu za Federalnu novinsku agenciju (FENA), naglasivši da iznosi isključivo sopstvene poglede, a ne formalne stavove institucije u kojoj djeluje.
Lokalni i opšti izbori u istoj godini
Arnautović predlaže da nadležne institucije i donosioci političkih odluka otvore javnu raspravu o održavanju opštih i lokalnih izbora unutar iste kalendarske godine, ali u odvojenim terminima. Prema njegovoj zamisli, lokalno glasanje moglo bi se organizovati u aprilu, dok bi opšti izbori zadržali tradicionalni termin početkom oktobra.
Pored toga, on se osvrnuo i na biračko pravo za mlade, ističući da bi šesnaestogodišnjacima trebalo omogućiti i aktivno i pasivno biračko pravo, pri čemu je kao pozitivne primjere iz evropske prakse naveo Austriju i Njemačku. Kada je riječ o sastavu biračkih odbora, njegov stav je da na tim pozicijama treba da budu zaposleni iz javnog sektora, državni službenici i namještenici koji se finansiraju iz budžeta. Takođe je predložio da imenovanje članova gradskih i opštinskih izbornih komisija pređe pod direktnu nadležnost CIK-a BiH, uz isplatu naknada iz budžetskih sredstava te komisije.
Različit izborni prag i promjena formule
Govoreći o preraspodjeli mandata, član CIK-a zagovara prelazak sa dosadašnje Sainte-Laguëove na d'Ontovu formulu, uz primjenu trostepenog cenzusa kako bi se ohrabrilo ukrupnjavanje političke scene. Prema tom modelu, samostalne političke partije suočavale bi se sa pragom od četiri ili pet procenata, za saveze dvije stranke cenzus bi iznosio šest odsto, dok bi koalicije sa tri ili više članica morale osvojiti najmanje sedam procenata glasova kako bi prešle prag.
Arnautović je upozorio da trenutno stanje, u kojem jednak izborni prag važi za pojedinačnog kandidata i za koaliciju od 12 partija, ne odražava pravedne uslove političke borbe.
Nesrazmjer u biračkim jedinicama i birački spiskovi
U analizi geografske podjele izbornih jedinica, ukazano je na potrebu revizije granica kako bi se neutralisale pojave poput manipulativnog prekrajanja jedinica i nejednake zastupljenosti građana. Kao ilustraciju neravnoteže, naveo je izborne jedinice 1b, 2b i 3b u Republici Srpskoj, iz kojih se bira po tri poslanika za Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH. Prema njegovim podacima, u izbornoj jedinici 1b, koja pokriva banjalučko područje, 4. oktobra 2026. godine zabilježeno je 570.725 registrovanih birača, dok je u jedinici 3b na trebinjskom području evidentirano 296.496, što čini razliku od čak 274.229 glasača.
Zbog toga glasovi nemaju jednaku vrijednost, što se direktno kosi sa osnovnim principima pravičnih i slobodnih izbora. Arnautović je skrenuo pažnju i na neslaganje Centralnog biračkog spiska sa realnim stanjem stanovništva, ponajviše zbog državljana koji posjeduju dokumente BiH a ne borave u zemlji. Kao rješenja vidi obaveznost izlaska na birališta ili vraćanje na model aktivne registracije, uz izdavanje posebnih glasačkih kartica, te instalaciju video-nadzora na biračkim mjestima.
