Rastuće nezadovoljstvo građana stvara pritisak na lidere EU
Širom evropskih metropola osjeća se duboka zabrinutost, dok rastuće nezadovoljstvo građana stvara sve veći jaz između očekivanja javnosti i onoga što nacionalne vlasti isporučuju. Od Madrida i Milana do Pariza, stanovnici izražavaju ogorčenost zbog rasta životnih troškova, skupog stanovanja, plata koje ne prate poskupljenja i lošijeg stanja u obrazovnom sistemu.
Ekonomska previranja i politički pritisci
Političke posljedice ovakvog stanja već dolaze do izražaja. U Španiji su raspisani prijevremeni parlamentarni izbori za naredni mjesec nakon što poslanici nisu usvojili ključne stambene reforme, dok Francusku u aprilu očekuje početak procesa izbora novog šefa države. Građani Poljske, Italije i nekoliko manjih zemalja takođe će glasati prije isteka 2027. godine. Kako za Gardijan ocjenjuje profesorka političkih nauka na Univerzitetu IE u Madridu Ketrin de Vris, koautorka knjige „Kako Evropa opstaje“, ulog na političkoj sceni izuzetno je visok.
Istovremeno, evropski lideri trpe snažne spoljnopolitičke pritiske. Zaoštrena situacija oko Ukrajine, nedoumice u vezi sa bezbjednosnim garancijama Sjedinjenih Američkih Država i privredno nadmetanje sa Kinom iziskuju tješnju koordinaciju unutar kontinenta, iako unutrašnja politička kretanja otežavaju postizanje dogovora. Od nacionalnih vlada traži se očuvanje stabilnosti i standarda u momentu kada njihovi pojedinačni kapaciteti opadaju.
Zajedničko tržište kao temelj snage
Zajednica od 27 zemalja obuhvata tržište sa 450 miliona stanovnika i privredu vrijednu gotovo 19 biliona evra, što je pozicionira na treće mjesto u svijetu, odmah iza SAD i Kine. Čak ni Njemačka, sa 84 miliona žitelja i ekonomijom koja dostiže oko šesnaestinu američke, ne bi mogla samostalno da parira globalnim silama. Pored toga, čak 20 članica broji manje od 12 miliona ljudi, što ne dostiže ni polovinu populacije Šangaja. U vremenu trgovinskih barijera i carinskih sporova, upravo zajedničko tržište omogućava Evropi relevantnost u međunarodnim pregovorima.
Iako su evroskeptici često predviđali krah projekta tokom Bregzita, pandemije ili energetskih previranja, struktura koja podrazumijeva podjelu moći između parlamenata, vlada, sudova i briselskih institucija paradoksalno osigurava dugotrajnost postignutih kompromisa. Tako se gradi „efektivni suverenitet“, odnosno sposobnost uticaja na pitanja migracija, trgovine i energetske bezbjednosti, u kojima pojedinačne države nemaju dovoljnu snagu. Iz tog razloga i zemlje van Unije, poput Švajcarske i Norveške, usko sarađuju sa Briselom, a sličan interes postoji i za nove oblike saradnje sa Velikom Britanijom.
Rasprave o budžetu i nova politička dinamika
Ipak, stabilnost se ne može podrazumijevati, što potvrđuju i teški pregovori o predstojećem sedmogodišnjem budžetu, teškom skoro dva biliona evra. Dok postoji načelna saglasnost oko jačanja bezbjednosti i privredne konkurentnosti, spor nastaje oko finansiranja, pri čemu se mnogi protive francuskom prijedlogu o uvođenju novih poreza na nivou Unije.
Uoči predsjedničkih izbora u svojoj zemlji, Emanuel Makron je apelovao na partnere da postignu budžetski dogovor do Božića, uz opasku da bi manevarski prostor bio znatno sužen ako pobjedu odnese Marin Le Pen. Iako ona više ne zastupa napuštanje evrozone niti referendum o izlasku, njen koncept „Evrope nacija“ mogao bi da dovede u pitanje visinu francuskih uplata u zajedničku kasu. Bez obzira na ishode pregovora u Briselu, zahtjevi običnih ljudi za funkcionalnim javnim službama, pristupačnim krovom nad glavom i ekonomskom sigurnošću ostaju otvoreni, pri čemu istraživanja pokazuju da i pored briga čak 90 odsto mladih Evropljana i dalje pruža podršku evropskom projektu.
