Rekordno niski vodostaji Dunava ugrozili plovidbu i energetiku
Hidrolog Republičkog hidrometeorološkog zavoda Srbije Dejan Vladiković upozorio je da su ovogodišnji niski vodostaji Dunava stigli znatno ranije nego što je uobičajeno, što već ozbiljno ugrožava plovidbu, proizvodnju električne energije i riječne ekosisteme. Ekstremno niski nivoi vode na pojedinim dionicama Dunava već su dostigli istorijske minimume.
Niski vodostaji stigli mjesec dana ranije
Prema riječima Vladikovića, najniži vodostaji na Dunavu obično se bilježe krajem avgusta, ali su ove godine zabilježeni već krajem jula. Kao glavni uzrok navodi višemjesečni deficit padavina i izuzetno male zalihe vode u snježnom pokrivaču tokom zime. Na potezu od Bezdana do Bogojeva već su zabilježeni istorijski minimumi u posljednjih 50 godina mjerenja, a pad vodostaja se nastavlja.
Uzroci suše širom sliva Dunava
Vladiković ističe da problem nije samo suša u Srbiji, već nedostatak padavina u gotovo cijelom slivu Dunava. Izrazita suša traje od maja u južnoj Njemačkoj, Austriji, Slovačkoj, Češkoj i posebno Mađarskoj. U Srbiji je južno od Save i Dunava bilo nešto više padavina, ali nedovoljno da popravi stanje. Dodatni problem je što je od februara količina vode u snježnom pokrivaču bila ispod višegodišnjeg prosjeka.
Ozbiljne posljedice za riječni saobraćaj i energetiku
Niski vodostaji već stvaraju velike poteškoće u riječnom saobraćaju. Turistički kruzeri gotovo da više ne saobraćaju uzvodnim dijelom Dunava, dok teretni transport funkcioniše otežano. Velike barže više ne mogu da plove punim kapacitetom, pa se teret pretovara u manje barže sa plićim gazom. Posebno je pogođena proizvodnja električne energije u hidroelektrani Đerdap, u koju trenutno pristiže oko 1.500 kubnih metara vode u sekundi – blizu istorijskog minimuma, zbog čega je proizvodnja već redukovana.
Ekološki aspekti i prognoze
Hidrolog je upozorio i na ekološke posljedice: niski protoci znače manje rastvorenog kiseonika u vodi, a visoke temperature dodatno zagrijavaju rijeke, što ozbiljno ugrožava riblji fond i druge organizme. Za značajniji oporavak vodostaja bilo bi potrebno više epizoda obilnih padavina, sa ukupno najmanje 100 do 150 milimetara kiše širom centralne Evrope, ali takav scenario se ne očekuje tokom avgusta. Dugoročni modeli ukazuju na moguće poboljšanje tek u septembru. Vladiković je zaključio da klimatske promjene dovode do sve učestalijih hidroloških ekstrema – od razarajućih poplava do ekstremno niskih vodostaja – te je neophodno prilagođavanje i podizanje svijesti o njihovim posljedicama.
