Prije 112 godina počeo Prvi svjetski rat: Austrougarska napala Srbiju
Na današnji dan, 28. jula 1914. godine, Austrougarska je objavila rat Srbiji, čime je započeo Prvi svjetski rat. Zvanični Beč je mjesec dana ranije, nakon atentata na nadvojvodu Franca Ferdinanda u Sarajevu, dobio dugo traženi povod za napad na Kraljevinu Srbiju.
Atentat u Sarajevu kao izgovor za rat
Prestolonasljednik Dvojne monarhije Franc Ferdinand i njegova supruga Sofija ubijeni su 28. juna na Vidovdan u Sarajevu. Atentat su izvršili pripadnici Mlade Bosne, među kojima je bio i Gavrilo Princip. Iako su srpske vlasti osudile atentat i iskazale žaljenje, Austrougarska je iskoristila ovaj događaj kao povod za rat.
Istraga sprovedena nakon atentata pokazala je da su atentatori boravili u Srbiji i da su odatle donijeli oružje. Uprkos tome, srpske vlasti nisu imale direktne veze sa atentatom, ali su prihvatile gotovo sve zahtjeve iz austrougarskog ultimatuma, osim učešća stranih organa u istrazi na tlu Srbije.
Ultimatum i odgovor Srbije
Dvadeset trećeg jula 1914. godine, poslanik Dvojne monarhije u Beogradu baron Gizl uručio je ultimatum zastupniku predsjednika Vlade Lazaru Pačuu. U ultimatumu je Srbija optužena za podrivačke aktivnosti. Odgovor je morao biti dostavljen u roku od 48 časova.
Predsjedavajući Savjeta ministara Nikola Pašić i Stojan Protić sastavili su pomirljiv odgovor, koji je dostavljen nekoliko minuta prije isteka roka. Međutim, baron Gizl je već napustio Beograd, a objava rata je stigla otvorenim telegramom 28. jula.
Mobilizacija i širenje sukoba
Nakon objave rata Srbiji, Rusija je naredila opštu mobilizaciju. Već 1. avgusta Njemačka je objavila rat Rusiji, a dva dana kasnije i Francuskoj. Ubrzo je Velika Britanija objavila rat Njemačkoj, i do kraja avgusta ratni požar je zahvatio Evropu.
Srbija se pripremala za rat već 25. jula, kada su centralna državna tijela izmještena iz Beograda u unutrašnjost. Vlada i Skupština premještene su u Niš, a Vrhovna vojna komanda u Kragujevac. Nikola Pašić se sa balkona Okružnog načelstva u Nišu obratio građanima saopštavajući da je zemlja u ratu.
Cerska bitka i poraz Austrougarske
Prvi napadi Austrougarske počeli su 12. avgusta preko Drine. Peta i Šesta armija prodrle su iz Bosne u Srbiju, dok je Druga armija izvodila akcije zavaravanja sa Srema i Banata. Vrhovni zapovjednik Balkanske vojske Austrougarske, Oskar Poćorek, komandovao je invazijom.
U BiH je nakon atentata zavladala antisrpska histerija, sa pogromima nad Srbima. Poćorek je organizovao šuckorpuse od lokalnog muslimanskog stanovništva za teror nad Srbima, što je rezultiralo hapšenjem više od 5.000 Srba i ubistvom 460 ljudi.
Srpska vojska je tokom Cerske bitke potukla Petu austrougarsku armiju, koja se krajem avgusta povukla u rasulu. Ovaj uspjeh bio je prvi veliki saveznički trijumf u Prvom svjetskom ratu, ali je Srbija bila iscrpljena nakon dva prethodna balkanska rata.
