Vatrene oluje i izumiranje dinosaurusa – nova studija mijenja sliku katastrofe
Naučnici su došli do novih saznanja koja ukazuju na to da su vatrene oluje i izumiranje dinosaurusa možda povezani na način koji do sada nije bio razmatran. Prema najnovijoj studiji objavljenoj u časopisu „JGR Biogeosciences“, planetu su odmah nakon udara ogromnog asteroida mogle zahvatiti razorne vatrene stihije, mnogo prije nego što je nastupila globalna zima koja se tradicionalno smatra glavnim krivcem za nestanak ovih gmizavaca.
Riječ je o događaju koji se zbio prije više od 66 miliona godina, kada je asteroid udario u poluostrvo Jukatan u Meksiku. Od otkrića kratera Čiksulub, još od sedamdesetih godina prošlog vijeka, preovlađivalo je mišljenje da je prašina koja je blokirala sunčevu svjetlost dovela do dugotrajnog zahlađenja, što je izazvalo kolaps lanaca ishrane i konačno izumiranje dinosaurusa.
Toplotni talas jači od očekivanog
Istraživanje su sproveli stručnjaci sa američkog Univerziteta Perdju u Indijani, predvođeni planetarnim naučnikom Brendonom Džonsonom. Njihovi proračuni pokazuju da se asteroid, prečnika oko deset kilometara, sudario sa Zemljom ogromnom brzinom, usljed čega je veliki dio stijena na mjestu udara ispario i pretvorio se u izuzetno vrelu paru, prenosi Tanjug.
Kako se taj dio pare hladio, formirale su se sitne kamene kuglice koje su se raširile širom svijeta prije nego što su ponovo pale kroz atmosferu brzinama od nekoliko kilometara u sekundi. Prethodni modeli sugerisali su da je trenje tih čestica o atmosferu oslobađalo snažan toplotni talas koji je mogao usmrtiti životinje sa tankom i izloženom kožom, ali nije bio dovoljno jak da izazove masovne požare u vegetaciji.
Novi proračuni, međutim, pokazuju da je toplotni talas na površini Zemlje bio oko 3,5 puta jači nego što se ranije procjenjivalo. Istraživači smatraju da su prethodni modeli previdjeli ključni element – debeli sloj sitne silikatne prašine nastale od isparenih stijena, koja se nije pretvorila u kamene sfere, navodi Al Džazira.
Prašina kao toplotno ćebe
Ta prašina, prema novoj hipotezi, djelovala je kao ogromno toplotno ćebe, sprečavajući veliki dio toplotnog zračenja da ode u svemir i preusmjeravajući ga ka površini Zemlje. Na taj način, toplotno zračenje koje je nastalo možda nije bilo dovoljno da direktno zapali debela stabla drveća, ali je premašilo granice neophodne za paljenje trave, lišajeva i borovih iglica. Upravo ti materijali mogli su poslužiti kao prirodno gorivo za požare velikih razmjera koji su se širili ogromnim područjima.
Okviri nove hipoteze počeli su da jačaju 2023. godine, nakon otkrića veoma tankog sloja prašine nastale udarom na fosilnom nalazištu Tanis u Sjevernoj Dakoti. Taj sloj nalazio se neposredno iznad sloja kamenih sfera, a sličan sloj pronađen je i na granici između perioda krede i paleogena u basenu Raton, na granici Kolorada i Novog Meksika.
Nepotpuni dokazi o požarima
Proračuni ukazuju i na to da su divlje životinje možda bile izložene toplotnoj dozi koja je 17 puta veća od one koja je smrtonosna za ljude, što znači da su mnoga stvorenja mogla uginuti u veoma kratkom roku nakon sudara. Nakon što je faza požara prošla, ista ona prašina godinama je blokirala sunčevu svjetlost, što je dovelo do naglog pada temperatura i prekida fotosinteze, čime je započela zima izazvana udarom asteroida.
Uprkos argumentima koji idu u prilog novoj hipotezi, naučnici ističu da su dokazi o globalnim požarima i dalje nepotpuni, budući da su direktni tragovi tih požara do sada pronađeni samo u Sjevernoj Americi.
