Velika geološka zagonetka: Šta se dešava ispod Apenina u Italiji
Naučni tim koji predvodi Stefano Tavani sa Univerziteta u Firenci ponudio je rješenje za dugogodišnju geološku misteriju o tome šta se dešava ispod Apenina u Italiji, gdje se unutrašnji slojevi tla doslovno razdvajaju i tonu dublje u unutrašnjost planete.
Specifična kretanja duž planinskog lanca
Apeninski masiv, koji se pruža u dužini od približno 1.200 kilometara duž čitavog italijanskog poluostrva, nastao je pradavnim sudarima tektonskih ploča. Ipak, ponašanje ovog područja decenijama je zbunjivalo stručnjake jer se kora duž samog lanca istovremeno širi i rasteže, dok na spoljašnjim ivicama trpi sabijanje. Dok se pojedine zone postepeno izdižu, drugi dijelovi istovremeno tonu.
Prije otprilike dva miliona godina okončana je glavna etapa širenja koja je formirala Tirensko more, a sabijanje na čeonom dijelu lanca znatno je usporilo. Uprkos tome, neuobičajene deformacije terena nisu prestale, što je upućivalo na djelovanje sasvim drugog geološkog procesa.
Mehanizam poznat kao delaminacija
Italijanski geolozi ističu da ključ leži u pojavi delaminacije, pri čemu se gušći donji slojevi kore i litosfere odvajaju od gornjeg dijela i propadaju dublje u Zemljin plašt. Taj proces se ne dešava odjednom na cijelom prostoru, već duž specifične linije razdvajanja koja podsjeća na šarku i lagano se pomjera u pravcu Jadranskog mora.
Kada ta prelazna zona prođe, oslobađa se teret koji je vukao gornje slojeve naniže, pa lakši materijal iz plašta podiže preostalu koru. To dovodi do rastezanja u zaleđu, dok dio koji se nalazi ispred pokretne linije i dalje trpi pritisak, zbijanje i slijeganje.
Potvrda kroz decenijska mjerenja
Kako bi potvrdili ove pretpostavke, istraživači su uporedili višedecenijske podatke dobijene seizmološkim posmatranjima, GPS mjerenjima, satelitskim radarskim snimcima i mapama Mohorovičićevog diskontinuiteta. Zabilježeno je da se zemljotresi grupišu upravo duž ove dubinske strukture, pri čemu njihovi mehanizmi jasno oslikavaju rastezanje iza linije razdvajanja i sabijanje ispred nje.
Satelitska i GPS mjerenja pokazuju da se planinski pojas rasteže brzinom od oko četiri milimetra godišnje, dok se na spoljašnjem rubu bilježi sabijanje od približno dva milimetra u istom periodu. Zbog ovakvih kretanja, Apenini predstavljaju izuzetno rijetku prirodnu laboratoriju u kojoj se potonuće litosfere u unutrašnjost Zemlje može posmatrati gotovo u realnom vremenu.
