Operacija Halijard i sjećanje na spasavanje oborenih pilota
U Pranjanima kod Gornjeg Milanovca obilježava se 82. godišnjica herojskog spasavanja savezničkih avijatičara u Drugom svjetskom ratu, a u istorijskim analima ovaj poduhvat poznat je kao operacija Halijard.
Tokom druge polovine ratnog sukoba, tačnije tokom 1943. i 1944. godine, veliki broj savezničkih, prvenstveno američkih vazduhoplovaca oboren je iznad teritorije Srbije. Mještani i pripadnici pokreta otpora tada su priskočili u pomoć preživjelim vojnicima, pružajući im sklonište, hranu i medicinsku njegu daleko od očiju neprijatelja.
Vazdušni most na Galića polju
Kako bi se omogućio bezbjedan povratak oborenih posada, organizovana je složena akcija evakuacije vazdušnim putem sa okupiranog područja. Za potrebe ovog poduhvata, u Pranjanima je u avgustu 1944. godine uspostavljen glavni prihvatni centar, u čemu su zajednički učestvovali lokalno stanovništvo i snage Jugoslovenske vojske u otadžbini.
Na obližnjem Galića polju stotine mještana danonoćno su radile na izgradnji improvizovane piste. Sa tog uzletišta uspješno je organizovano više poletanja i izvlačenja vojnika, dok su manji transporti obavljani i sa drugih pomoćnih lokacija.
Istorijski podaci o broju spasenih
Procjenjuje se da je kroz ovu misiju spaseno više od pet stotina savezničkih vojnika. Prema podacima američkog Odjeljenja za strateške operacije, tokom ove akcije bezbjedno su evakuisana 432 Amerikanca i 80 vazduhoplovaca iz drugih savezničkih država.
S druge strane, američki istoričar Jozo Tomašević, pozivajući se na dokumentaciju OSS-a, zabilježio je da su snage pod komandom generala Draže Mihailovića spasile 417 savezničkih vazduhoplovaca, među kojima su bila 343 državljanina SAD.
Priznanje za generala Dražu Mihailovića
Zahvaljujuci ogromnoj hrabrosti naroda i pripadnika pokreta otpora, saveznički vojnici uspješno su izvučeni iza neprijateljskih linija. U znak priznanja za doprinos savezničkoj pobjedi u Drugom svjetskom ratu, tadašnji predsjednik SAD Hari Truman je 1948. godine posthumno odlikovao generala Mihailovića Legijom zasluga.
