Tvorac najveće obmane: Kako je nastala originalna Ponzi šema
Iako se danas uz pojam finansijskih malverzacija često vežu savremeni digitalni projekti, mnogi se pitaju kako je nastala originalna Ponzi šema i ko stoji iza mehanizma koji je prije više od stotinu godina uzdrmao američku javnost. Koristeći se poštanskim kuponima i naivnošću ulagača, Čarls Ponzi uspio je da izgradi sistem koji je ušao u istoriju finansijskih prevara.
Put od emigranta do finansijskog manipulatora
Rođen u Italiji 1882. godine pod imenom Karlo Pjetro Đovani Ponzi, ovaj čovjek je stigao u Sjedinjene Američke Države sa tek nekoliko dolara i željom da ostvari uspjeh. Nakon niza neuspješnih pokušaja, boravka iza rešetaka zbog falsifikovanja i raznih sitnih prevara, Ponzi je tokom 1919. godine u Bostonu osmislio plan koji će mu donijeti ogromno bogatstvo.
Njegova ideja počivala je na međunarodnim kuponima za odgovor na poštu (IRC), koji su omogućavali kupovinu u jednoj državi i zamjenu za poštanske marke u drugoj. Usljed poslijeratne inflacije i razlika u vrijednosti valuta, uočio je priliku da kupone nabavljene u jeftinijim evropskim zemljama unovči u SAD uz navodnu dobit veću od 400 procenata.
Mehanizam funkcionisanja fiktivnog posla
Ponzi je pokrenuo preduzeće pod nazivom „Securities Exchange Company“ i počeo prikupljati novac građana, dajući obećanja o prinosu od 50 odsto za 45 dana, odnosno 100 odsto za tri mjeseca. Iako su uslovi zvučali nerealno, privukao je veliki broj ulagača.
U stvarnosti, masovna kupovina kupona nikada nije sprovedena jer je postupak bio previše komplikovan i neisplativ. Cjelokupan model počivao je na tome da su se raniji investitori isplaćivali isključivo uplatama novih članova. Kada su građani vidjeli da njihovi poznanici zaista dobijaju novac, počeli su ulagati cjelokupnu životnu ušteđevinu i podizati bankarske pozajmice. Tokom najvećeg uspona, Ponzi je inkasirao i do milion dolara dnevno, kupio raskošnu vilu i angažovao brojne radnike.
Krah poslovanja i zatvorska kazna
Model je zavisio od neprestanog priliva novih sredstava, zbog čega je bio neodrživ. U avgustu 1920. godine finansijski novinari i istraživači detaljno su provjerili poslovanje i utvrdili da u čitavoj državi nije bilo ni približno toliko kupona koliko je prikazivano.
Objavljivanje tih saznanja izazvalo je opštu paniku među građanima koji su zatražili povrat novca, ali sredstava više nije bilo. Čarls Ponzi je uhapšen i poslat na izdržavanje zatvorske kazne, a preminuo je u siromaštvu u Brazilu 1949. godine. S obzirom na to da je ovaj oblik obmane podigao na masovni nivo, njegovo prezime ostalo je trajni naziv za sve srodne finansijske malverzacije.
