Ključni događaji 20. septembra kroz svjetsku istoriju
Dvadeseti dan devetog mjeseca u godini nosi bogato istorijsko nasljeđe, a brojni ključni događaji 20. septembra ostavili su dubok trag u razvoju nauke, kulture, geografskih istraživanja i međunarodne politike. Ovaj datum je 263. po redu u 2026. godini, dok do njenog završetka preostaje još 102 dana.
Pomorske bitke i velika geografska otkrića
Još u antičko doba, 480. godine prije nove ere, grčke snage pod vođstvom atinskog zapovjednika Temistokla izvojevale su pobjedu nad persijskom flotom kralja Kserksa Prvog u pomorskom boju kod Salamine, čime je Atina osigurala dominaciju na moru. Mnogo vijekova kasnije, 1519. godine, portugalski moreplovac Fernando Magelan krenuo je iz Sevilje na čelu španske flote od pet plovila sa 270 članova posade na putovanje oko planete. Iako je Magelan nastradao dvije godine poslije u sukobu sa domorodačkim stanovništvom na Filipinima, 1522. godine u Španiju je stigao brod „Viktorija“ sa svega 18 preživjelih mornara, što je pružilo prvu opipljivu potvrdu da je Zemlja okruglog oblika.
Zaslužni stvaraoci u nauci i umjetnosti
Na ovaj dan 1773. godine rođen je Atanasije Stojković, srpski fizičar, doktor filozofije, književnik, akademik i autor prvog domaćeg umjetničkog romana, koji je djelovao i kao profesor i rektor Univerziteta u Harkovu. Šest decenija kasnije, 1833, rođen je italijanski mirovni aktivista i novinar Ernesto Teodoro Moneta, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1907. godine, nekadašnji saradnik Đuzepea Garibaldija, urednik milanskog lista „Il Secolo“ i predsjednik mirovnog kongresa u Milanu 1906. godine. U Škotskoj je 1842. rođen fizičar i hemičar Džejms Đuer, konstruktor termos-boce i prvi naučnik koji je vodonik pretvorio u tečno, a potom i u čvrsto agregatno stanje.
Njemački filolog i književnik Jakob Grim, utemeljivač savremene germanistike, preminuo je 1863. godine. Izučavao je jezik, folklor i mitologiju, pokrenuo obimni „Njemački rječnik“, a zahvaljujuci saradnji sa Vukom Stefanovićem Karadžićem preveo je srpsku gramatiku i narodne pjesme, dok je sa bratom Vilhelmom stvorio bajke uz koje su odrastale generacije. Američki književnik Apton Bil Sinkler, poznat po djelima sa socijalnom tematikom poput „Džungle“, „Kralja uglja“ i niza drugih naslova u kojima je analizirao poredak svog doba, rođen je 1878. godine. Svjetska filmska diva Sofija Loren, rođena kao Sofija Šikolone, došla je na svijet 1934. godine, a zapažene uloge ostvarila je u brojnim neorealističkim ostvarenjima poput filmova „Čočara“, „Brak na italijanski način“ i „Suncokret“. Finski kompozitor Jan Sibelijus, autor orkestarskih djela „Finlandija“ i „Labud iz Tuonela“, preminuo je 1957. godine.
Politički lomovi i ratne prekretnice
Trupe pod komandom italijanskog kralja Vitorija Emanuela Drugog preuzele su Rim 1870. godine od francuskih snaga, poslije čega je objavljena namjera da taj grad postane nova prijestonica ujedinjene Italije. Tokom 1945. godine vrh rimokatoličke crkve u Hrvatskoj publikovao je „Pastirsko pismo“, sačinjeno pod uticajem zagrebačkog nadbiskupa Alojzija Stepinca, u kojem su upućene oštre kritike vlastima poslijeratne Jugoslavije zbog presuda sveštenstvu i ustaškim saradnicima, agrarnih mjera i sekularizacije.
U svemirskim istraživanjima, sovjetska letjelica „Luna 16“ spustila se 1970. godine na Mjesečevu površinu kako bi prikupila uzorke tla. Nekoliko godina kasnije, 1976, Socijaldemokratska partija Švedske izgubila je većinu na izborima nakon više od četiri decenije vladavine, a 1977. Vijetnam i Džibuti postali su punopravni članovi Ujedinjenih nacija. U Centralnoafričkom carstvu 1979. godine svrgnut je samoproglašeni car Žan Bedel Bokasa, a vlast je ponovo preuzeo Dejvid Dako i vratio republički oblik vladavine. Država Belize je 1981. godine proglasila nezavisnost od britanske krune, dok je 1984. godine u bombaškom napadu kamionom na Ambasadu SAD u Bejrutu stradalo 40 lica. Političke promjene u Južnoj Africi 1989. godine obilježilo je stupanje Frederika Vilema de Klerka na dužnost predsjednika.
Događaji s kraja dvadesetog vijeka
Srpski inženjer i nekadašnji dekan Mašinskog fakulteta u Novom Sadu Slobodan Zrnić, koji je radio na avionima IK-3 i S-49, preminuo je 1990. godine; letjelica IK-3 imala je važnu ulogu u odbrani Beograda u aprilu 1941. godine od napada njemačke ratne avijacije. Istog dana 1990. godine parlamenti dvije njemačke države ratifikovali su dokument o ponovnom ujedinjenju. Skupština Crne Gore proglasila je 1991. godine na Žabljaku ovu republiku ekološkom državom. U Turskoj je 1995. godine premijer Tansu Čiler podnijela ostavku nakon izlaska koalicionog partnera iz kabineta.
Početkom 21. vijeka, 2003. godine, nekadašnji predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Bil Klinton prisustvovao je otvaranju memorijalnog kompleksa u Potočarima kod Srebrenice. Iste godine održana je sahrana švedske ministarke spoljnih poslova Ane Lind, ubijene devet dana ranije. Poznati istraživač nacističkih zlodjela Simon Vizental preminuo je 2005. godine u Beču.
