Operacija Halijard na Ozrenu i zaboravljeni istorijski podvig
U dobojskom selu Boljanić navršile su se 82 godine od akcije u kojoj je spaseno 60 savezničkih vazduhoplovaca, a istoričar Goran Ostojić podsjeća da je Operacija Halijard i danas nedovoljno osvijetljena stranica naše prošlosti.
Uloga naroda i četničkog korpusa
Prema riječima istoričara Ostojića, poslijeratna istoriografija potisnula je stvarne razmjere oslobodilačkog otpora srpskog naroda na planini Ozren. U izuzetno teškim okolnostima, na teritoriji pod upravom Nezavisne Države Hrvatske, mještani Boljanića i pripadnici Ozrenskog četničkog korpusa Jugoslovenske vojske u otadžbini, pod komandom pukovnika Cvijetina Todića, zbrinuli su i sačuvali oborene pilote.
Ostojić napominje da je antifašistički pokret đenerala Dragoljuba Mihailovića predstavljao iskreni patriotski otpor, što je prepoznato i najvišim vojnim priznanjem Sjedinjenih Američkih Država, posthumno dodijeljenom Legijom zasluga.
Tri etape evakuacije avijatičara
Svjedočanstvo o samom toku spasavanja zabilježeno je u monografiji čiji su koautori Vaskrsija Janković i Cvijetin Jovanović. Janković, koji je događaje pamtio iz djetinjstva, naveo je da su mještani saveznicima dijelili oskudnu hranu, dok su ih borci Ozrenskog četničkog odreda štitili od napada nacista i ustaša.
Izvlačenje vazduhoplovaca sa improvizovanog aerodroma u Boljaniću teklo je u tri navrata. Prva grupa od 15 američkih avijatičara poletjela je 1. novembra 1944. godine, potom je 27. decembra iste godine evakuisano još njih 20, dok je preostalih 25 pilota bezbjedno odletjelo krajem februara 1945. godine.
Decenijsko prećutkivanje istorijskih činjenica
Zbog ideoloških okolnosti nakon 1945. godine, o ovom podvigu decenijama se nije smjelo javno govoriti niti pisati, jer su učesnici i njihovi simpatizeri dospjeli pod udar tadašnje vlasti. Zabilježena svjedočanstva iz ove monografije poslužila su kasnije i reditelju Radošu Bajiću tokom stvaranja filma o herojima ove misije.
Ova operacija vazdušnog mosta, u okviru koje je na širem prostoru spaseno više od 500 avijatičara, a u samom Boljaniću njih 60, ostala je upamćena kao najveća akcija spasavanja američkih vojnika izvedena iza neprijateljskih linija tokom Drugog svjetskog rata.
