Domaći sirup od luka samo privremeno ublažava tegobe: Zašto ovaj narodni lijek nije bezbjedan za svakoga
Domaći sirup od luka često se priprema u domaćinstvima čim nastupi sezona prehlada, ali stručna literatura i medicinska istraživanja ukazuju na to da ne postoje klinički dokazi koji bi potvrdili da ovaj pripravak zaista liječi kašalj. Gusta i slatka smjesa može donijeti kratkotrajno olakšanje nadraženom grlu, no za pojedine grupe građana konzumacija može donijeti više štete nego koristi.
Nedostatak kliničkih potvrda i stavovi stručnjaka
Uobičajeni način pripreme podrazumijeva sjeckanje luka na kolutove koji se u tegli posipaju šećerom ili medom, nakon čega se stvara gust sirup koji se pije na kašiku tokom dana. Ipak, farmaceuti iz američke rubrike „The People’s Pharmacy“ ističu da nema sprovedenih kliničkih ispitivanja na ljudima koja bi dokazala ljekovitost ovakvog sirupa.
Evropska agencija za lijekove (EMA) u svom izvještaju navodi da se luk tradicionalno upotrebljava kod astme, bronhitisa i kašlja, ali da nedostaju čvrsti klinički podaci. Postojeća ispitivanja na ljudima obuhvatila su premali broj ispitanika sa slabo opisanim preparatima, zbog čega nije bilo osnova za zvaničnu monografiju. Iako su laboratorijski ogledi na životinjama pokazali da pojedina sumporna jedinjenja iz luka smanjuju upalne ćelije i reaktivnost dušnika kod zamoraca i pacova, to ne pruža odgovor na pitanje da li i u kojoj mjeri sirup pomaže prehlađenom čovjeku.
Uloga meda i slatkih rastvora
Kada je riječ o prirodnim namirnicama, med posjeduje znatno više naučnih potvrda. Sistematski pregled organizacije „Cochrane“ iz 2018. godine utvrdio je da med kod djece starije od godinu dana vjerovatno ublažava noćni kašalj i poboljšava san, sa efektom sličnim dekstrometorfanu koji se nalazi u sirupima iz apoteke. Britanski NICE i NHS takođe navode med kao korisnu prvu mjeru kod akutnog kašlja za osobe starije od dvanaest mjeseci.
Medicinski izvori objašnjavaju da slatka, viskozna tečnost prvenstveno djeluje tako što mehanički obloži sluznicu ždrijela i smanji nadražaj. Ukoliko domaći preparat donese olakšanje, zasluga najvjerovatnije pripada samom šećeru, a ne ljekovitom dejstvu luka.
Koje grupe ljudi moraju biti posebno oprezne
Stručnjaci skreću pažnju na to da sirup nije namijenjen svima, a poseban oprez neophodan je u sljedećim slučajevima:
Djeca mlađa od jedne godine ne smiju uzimati sirupe pripremljene sa medom, što izričito nalažu preporuke NHS-a i NICE-a. Svaki kašalj kod beba zahtijeva pregled pedijatra, posebno jer nema podataka o bezbjednosti preparata od luka u tom uzrastu.
Dijabetičari se suočavaju sa problemom visokog nivoa šećera, s obzirom na to da je domaći sirup zapravo zasićeni rastvor saharoze bez precizno navedene doze, dok industrijski sirupi iz apoteke jasno upozoravaju na prisustvo šećera.
Osobe koje pate od gorušice i želudačnog refluksa treba da izbjegavaju luk jer istraživanja pokazuju da on znatno pojačava vraćanje kiseline, podrigivanje i gorušicu, što i samo po sebi može izazvati nadržaj na kašalj.
Prijavljene su i alergijske reakcije na luk, pri čemu EMA bilježi slučajeve kontaktnog dermatitisa, alergijskog rinokonjunktivitisa i bronhijalne astme.
Pacijenti na terapiji lijekovima za razrjeđivanje krvi moraju konsultovati farmaceuta jer luk u laboratorijskim uslovima usporava zgrušavanje trombocita.
Dugotrajan i uporan suv kašalj može predstavljati nuspojavu terapije za povišen pritisak, poput lijekova enalapril ili ramipril. U takvim okolnostima domaći sirup nema efekta, a može samo odgoditi neophodan odlazak ljekaru.
