Opstruktivna apneja u snu nosi skrivene zdravstvene rizike
Hronični poremećaj poznat kao opstruktivna apneja u snu karakteriše nepravilan obrazac disanja tokom noćnog odmora, koji se u pojedinim situacijama može nastaviti i neposredno nakon buđenja. Sam termin u doslovnom značenju označava prestanak disanja ili potpuni nedostatak daha, a među različitim manifestacijama ovog stanja najčešće se bilježe opstruktivni i centralni oblici, kao i prateći hipoventilacioni i hipoksemični problemi vezani za san.
Noćni i dnevni znakovi upozorenja
Simptomi ove bolesti dijele se na noćne i dnevne, a s obzirom na to da oboljeli često nisu svjesni prekida u disanju, od velikog je značaja razgovor sa partnerima, porodicom ili radnim kolegama. Tokom noći uočava se izrazito brzo uspavljivanje, često i prije odlaska u postelju, poput drijemanja uz televizijski program ili u toku razgovora. Glasno hrkanje biva isprekidano zastojima u disanju i epizodama gušenja, što izaziva naglo buđenje uz osjećaj nemira i straha, a česti su i ubrzan rad srca, noćno znojenje, gorušica, suva usta, učestalo mokrenje, teške glavobolje i otežano disanje.
Nakon ustajanja pacijenti se nerijetko suočavaju sa osjećajem iscrpljenosti, pospanošću, nadimanjem, razdražljivošću i padom koncentracije. Tokom dana prekomjerna pospanost stvara osjećaj težine u rukama i nogama te fizičku i mentalnu usporenost, što predstavlja posebnu opasnost za vozače i radnike koji rukuju složenim mašinama. Ljekari sve češće bilježe i stanje u kojem se preklapaju nesanica i opstruktivni prekid disanja, pri čemu oboljeli imaju veoma plitak, isprekidan i nekvalitetan san.
Faktori rizika i podjela poremećaja
Kao ključni faktori rizika izdvajaju se muški pol, starija životna dob, prekomjerna tjelesna težina praćena velikim obimom vrata, specifična koštana građa lica, dugogodišnje hrkanje, upotreba alkohola i duvana, menopauza, kao i nasljedne predispozicije i druga hronična oboljenja.
Opstruktivna apneja u snu nastaje usljed djelimičnog ili potpunog kolapsa ždrijela, što dovodi do pada nivoa kiseonika u krvi i buđenja, a težina se mjeri brojem prekida po satu sna. Sa druge strane, centralna apneja javlja se znatno rjeđe, sa zastojem vazduha bez disajnog napora, najčešće kod osoba sa popuštanjem srca, atrijalnom fibrilacijom, oboljenjima bubrega, akromegalijom ili usljed dejstva opijata i boravka na visokim planinama. Prema globalnim procjenama, više od 936 miliona ljudi u svijetu ima neki oblik opstruktivnog poremećaja, dok u Srbiji približno 1.400.000 odraslih pati od umjerene do teške forme, pri čemu preko 90 odsto njih nema ni postavljenu sumnju na ovo oboljenje.
Metode dijagnostike i mogućnosti liječenja
Utvrđivanje bolesti zasniva se na detaljnom kliničkom pregledu, upitnicima i objektivnim ispitivanjima. Glavni dijagnostički standard predstavlja cjelonoćna polisomnografija u specijalizovanim ustanovama, dok se sve češće primjenjuje i kućna kardiorespiratorna poligrafija.
Terapija zahtijeva sveobuhvatan pristup stručnjaka. Najefikasnijim se pokazalo korišćenje aparata sa maskom koji obezbjeđuju kontinuirani pozitivni pritisak vazduha, uz bihevioralne mjere koje obuhvataju smanjenje tjelesne mase, prestanak pušenja i konzumiranja alkohola, izbjegavanje ležanja na leđima, kao i primjenu specijalnih oralnih naprava.
