Analiza raspodjele moći: Ko ima stvarni uticaj na odluke u BiH
U svakom društvenom sistemu postoji relativno uzak krug pojedinaca čiji potezi usmjeravaju pravac kretanja čitave zajednice, a procjene ukazuju da stvarni uticaj na odluke u BiH ima tek oko tri hiljade lica. Iako je egzaktne podatke teško utvrditi strogo naučnim parametrima, okvirna slika stanja može se sagledati kroz analizu tri ključna segmenta: stranačkog aparata, uprava u javnom sektoru, te privrednih subjekata i organizacija civilnog društva.
Stranačka rukovodstva i kontrola javnih institucija
Političku scenu u Bosni i Hercegovini u velikoj mjeri definiše dvadesetak vodećih političkih partija koje participiraju u vlasti na nivou zajedničkih institucija, entiteta i kantona. Unutar svake od ovih organizacija postoji u prosjeku oko pedeset ljudi sa stvarnim uticajem na javne tokove.
Uži vrh partija obično okuplja između pet i deset rukovodilaca, a kada se toj grupi pridodaju ministri, premijeri i uticajni funkcioneri sa regionalnog nivoa, dolazi se do računice od oko hiljadu stranačkih ličnosti koje preko partijskih mehanizama imaju otvoren pristup polugama vlasti i direktno kreiraju poteze institucija.
Uprave javnih preduzeća kao poluge moći
Drugi važan stub upravljanja procesima predstavljaju preduzeća u vlasništvu države. Prema nalazima studije Međunarodnog monetarnog fonda iz 2019. godine, u BiH posluje između 200 i 300 javnih kompanija, obuhvatajući sisteme elektroprivrede, preduzeća za puteve, vodovode i druge komunalne subjekte od državnog do opštinskog nivoa. Kadrovsku strukturu u ovim preduzećima po pravilu usmjeravaju vladajuće političke partije sa svojim koalicionim partnerima.
Ako se uzme u obzir da unutar svakog takvog preduzeća djeluje između pet i deset članova organa upravljanja koji presijecaju ključne poteze, toj grupi pripada još između jedne i tri hiljade ljudi sa znatnim mogućnostima uticaja na ekonomska i politička kretanja.
Ograničen domet privrede i civilnog sektora
Za razliku od politike i javnih preduzeća, uticaj realnog sektora znatno je teže izmjeriti. Zvanični podaci Agencije za statistiku BiH pokazuju da u zemlji radi oko 400 firmi koje imaju više od 250 zaposlenih radnika, dok nešto manje od 200 privrednih subjekata bilježi godišnji promet iznad stotinu miliona maraka. U ove statističke parametre uračunata su i javna preduzeća, pa je stvarni udio privatnog kapitala još uži.
Istovremeno, predstavnici privrednih komora često upozoravaju da njihov glas nema adekvatnu težinu prilikom kreiranja zakona i mjera, navodeći primjere podizanja minimalnih plata bez konsultacija sa poslodavcima. Zbog toga privrednici rijetko uspijevaju da blokiraju ili nametnu strateške ekonomske odluke.
Sličan trend prisutan je i u nevladinom sektoru. Masovni građanski pokreti, među kojima su bili „Pravda za Davida“ i „Pravda za Dženana“, nisu uspjeli da izazovu krupnije političke preokrete uprkos tome što su okupljali stotine hiljada građana. Kada je riječ o vjerskim zajednicama, boračkim i sportskim udruženjima, njihovo finansiranje iz budžeta nerijetko stvara obrnut efekat, gdje vlast obezbjeđivanjem sredstava obezbjeđuje podršku sopstvenim potezima.
Konačna procjena upućuje na to da se cjelokupna stvarna moć u zemlji koncentriše u rukama oko tri hiljade funkcionera i rukovodilaca, koji time određuju pravila života i sudbinu približno tri miliona građana.
