Ilegalno tržište duvana u BiH i dalje odnosi stotine miliona maraka
Iako podaci ukazuju na određeno smanjenje šverca, ilegalno tržište duvana u Bosni i Hercegovini i dalje zahvata više od četvrtine ukupne potrošnje, stvarajući ogromne finansijske gubitke za javnu kasu. Prema nalazima agencije IPSOS, udio neoporezovanih duvanskih artikala u cjelokupnoj potrošnji smanjen je sa 33 procenta u 2025. godini na 26 procenata u 2026. godini, što predstavlja pad od 21 odsto zahvaljujuci pojačanim mjerama nadležnih službi.
Pijace i dalje glavno mjesto nelegalne prodaje
Uprkos evidentiranom napretku, nelegalni tokovi i dalje obuhvataju značajan dio tržišta. Kada se posmatraju isključivo cigarete, udio neoporezovanih paklica iznosi približno tri procenta ukupne potrošnje, što je blago poboljšanje u poređenju sa četiri procenta zabilježena godinu ranije. Švercovane cigarete na domaćem tržištu najčešće uopšte nemaju akciznu markicu ili nose poreska obilježja susjednih država iz regiona.
Kao ključne tačke za plasman ove robe i dalje se izdvajaju gradske i seoske pijace, naročito kada se radi o prodaji rezanog duvana. Premda je u periodu pandemije virusa korona došlo do osjetnog zamaha prodaje preko interneta, društvenih mreža i digitalnih oglasnika, klasični ulični i pijačni kanali, uz neformalne trgovačke veze, zadržali su vodeću ulogu u neovlašćenoj distribuciji.
Godišnji gubici mjere se stotinama miliona maraka
Finansijske posljedice ovakvog poslovanja u sivoj zoni izuzetno su teške za domaći budžet. Stručne procjene govore da Bosna i Hercegovina svake godine ostane uskraćena za oko 419 miliona KM, koliko iznose nenaplaćene dažbine po osnovu akciza i poreza na dodatu vrijednost.
Ilegalan duvan predstavlja globalni ekonomski izazov
Problem krijumčarenja i utaje poreza na duvanskim prerađevinama nije prisutan samo u BiH, već ima izražen svjetski karakter. Na međunarodnom nivou, oko 13 odsto popušenih cigareta potiče iz vanzakonskih tokova, što iznosi čak 370 milijardi komada godišnje, odnosno pedesetak nelegalnih cigareta po svakom stanovniku planete. Zbog toga se gubici u poreskim kasama širom svijeta procjenjuju na raspon između 47 i 59 milijardi evra, što odgovara iznosu od 92 do 115 milijardi KM.
Ugledna organizacija Oxford Economics, koja priprema ekonomske analize i procjene društvenih uticaja, u septembru 2026. godine objavila je sveobuhvatan izvještaj pod nazivom „Ekonomska procjena pokretača ilegalne trgovine“, u kojem se detaljno bavi faktorima koji podstiču krijumčarenje cigareta na globalnoj sceni.
