Studentski plan donosi temeljne promjene u visokom obrazovanju Srbije
Predstojeći saziv Parlamenta Srbije razmatraće krupne zakonske izmjene koje se odnose na univerzitetsku zajednicu, a u središtu predloženih rješenja nalazi se studentski plan koji predviđa korjenite reforme i veća ulaganja.
Kako navodi Studentska lista, visokoškolski sistem u Srbiji suočava se sa problemima poput nedovoljnih plata zaposlenih, zastarjele opreme i političkog uticaja na izbor uprave. Posebno se kritikuje nedavno uvedeni sistem SPIRI koji je visokoškolskim ustanovama ukinuo samostalno raspolaganje sopstvenom zaradom, zbog čega je najavljeno njegovo potpuno ukidanje.
Veća autonomija i novi uslovi za profesore
Predloženi program predviđa da fakulteti i instituti sami biraju svoje rukovodstvo, uključujući dekane, rektore i direktore, uz napuštanje dosadašnjeg modela savjeta i upravnih odbora gdje su vlasti postavljale od četiri do sedam spoljnih članova. Akademska zajednica bi time obezbijedila većinu u Upravnom odboru Nacionalnog akreditacionog tijela i Nacionalnom savjetu za visoko obrazovanje, pri čemu nadležno ministarstvo više ne bi predlagalo kandidate.
Kada je riječ o napredovanju u akademska zvanja, postupak bi sprovodila nezavisna komisija sastavljena od najmanje 40 odsto stručnjaka sa drugih univerziteta i iz inostranstva, uz poštovanje jedinstvenih nacionalnih kriterijuma. Zaposleni koji ispune zadate ciljeve, uz redovnu godišnju provjeru, dobijali bi ugovor na neodređeno vrijeme umjesto dosadašnjih sukcesivnih ugovora na određeno.
Pitanje školarina i ulaganja u studentski standard
Autori plana predlažu odvajanje sopstvenih prihoda fakulteta i instituta od državnog budžeta, uz razmatranje smanjenja ili potpunog ukidanja školarina za samofinansirajuće studente u najkraćem roku, dok bi se univerzitetima vratila imovina kao stabilan izvor finansiranja. Upisne kvote bile bi prilagođene realnim zahtjevima tržišta rada, dok bi se naučna djelatnost finansirala preko Fonda za nauku i Fonda za investicionu djelatnost, uz ukidanje ili smanjenje carinskih nameta i PDV-a na opremu i potrošni materijal.
Za oblast studentskog standarda planiran je kombinovani sistem koji obuhvata bespovratnu novčanu pomoć za socijalno ugrožene akademce i kredite čija otplata nastupa tek nakon pronalaska posla. Budžetska izdvajanja za ovu namjenu, koja za 2026. godinu iznose 14,76 milijardi dinara i zadovoljavaju svega oko 30 odsto potreba, trebalo bi da zabilježe značajan rast, a predviđeno je i osnivanje centara za podršku studentima upisanim po afirmativnim mjerama.
Posebne mjere za pojedine univerzitete i nauku
Posebna pažnja posvećena je Univerzitetu u Prištini sa privremenim sjedištem u Kosovskoj Mitrovici, za koji se ističe da trpi političke pritiske i pravnu nesigurnost. Za ovu ustanovu predložena su dodatna finansijska sredstva, bezbjednosna i institucionalna podrška, planovi rada u kriznim okolnostima, stimulacije za ostanak nastavnog kadra i studenata, te modernizacija laboratorija.
Kada je u pitanju Državni univerzitet u Novom Pazaru, konstatovan je ozbiljan pad parametara rada usljed netransparentnog i centralizovanog upravljanja. Kao rješenje predlažu se uvođenje privremene uprave, novi statut, vraćanje nepravedno udaljenih profesora, spoljna finansijska kontrola i hitna reakreditacija studijskih programa.
U sferi vrednovanja naučnog rada planirano je strože bodovanje koje daje prednost glavnom autoru, suzbijanje objavljivanja u predatorskim časopisima i uvođenje industrijskih doktorata u saradnji sa privredom. Za povratak stručnjaka iz inostranstva i privlačenje stranih studenata kreiran je poseban paket podrške, uz ubrzanu digitalnu nostrifikaciju diploma u roku od najviše 60 dana kroz sistem ENIC/NARIC.
