Tadić: Evropske obaveze trajne, prava promjenjiva
Pravnik Ognjen Tadić u autorskoj kolumni „Viza za budućnost“ iznosi ocjenu da su evropske obaveze trajne, dok su obećana prava vremenom mijenjala svoj sadržaj. Prema njegovim riječima, vizna liberalizacija nikada nije bila samo pitanje putovanja, već je poslužila kao instrument dubokog institucionalnog preuređenja Bosne i Hercegovine.
Institucionalne posljedice integracija
Tadić podsjeća da su pod izgovorom da „to traži Evropa“ osnivane nove institucije na nivou BiH, a njihove nadležnosti proširivane preko okvira utvrđenih Dejtonskim sporazumom, uz postepeno preuzimanje poslova koji su ranije pripadali entitetima. Kako napominje, Republika Srpska nije ostajala samo bez administrativnih funkcija, već i bez vidljivih simbola sopstvene institucionalne samostalnosti.
Putna isprava koju je izdavala Republika Srpska bila je međunarodno priznata, ali je morala ustupiti mjesto jedinstvenom pasošu BiH, jer je to predstavljeno kao neophodan uslov na putu ka EU. Slično je, tvrdi autor, bilo i sa graničnom policijom RS, kontrolom azila i migracija te međunarodnom policijskom saradnjom, koje su vremenom prebačene na državni nivo. Te promjene, dodaje on, nisu nastale kao plod unutrašnjeg dogovora ili domaće vizije uređenja države.
Asimetrija u odnosima sa EU
Evropska unija, prema Tadićevom viđenju, nije bila samo savjetnik – ona je postavljala uslove, usmjeravala reforme i kontrolisala njihovo sprovođenje, dok su konkretne poslove, od izrade pasoša do sistema granične kontrole, obavljale kompanije iz zemalja članica. Tako je EU istovremeno bila i kreator pravila i njihov izvršilac.
Autor ukazuje i na neobičnu asimetriju: evropske politike su se pokazale promjenjivim, dok su institucionalne posljedice tih politika u BiH ostale trajne. Nijedna prenesena nadležnost nije vraćena, a nijedna institucija formirana zbog evropskih zahtjeva nije preispitana.
Pasoš BiH prema švajcarskom standardu
Tadić postavlja i pitanje koje se tiče svakog građanina – zašto se na granicama prema EU građani Švajcarske, zemlje koja nije članica Unije, propuštaju bez zadržavanja, dok oni sa pasošem BiH čekaju, iako skoro dvije decenije putuju bez viza i ispunjavaju iste bezbjednosne uslove.
On smatra da bi pasoši BiH i Švajcarske trebalo da uživaju jednak tretman, s obzirom na to da su ispunjeni uslovi koje je EU sama postavila i nadzirala. Kako naglašava, to nije traženje privilegije, već zahtjev da se sporazumi o viznoj liberalizaciji tumače u duhu u kojem su zaključeni, kako bi sloboda kretanja bila stvarna.
