Novi britanski prijedlog Evropske konfederacije
Nik Boles, bivši britanski konzervativni poslanik i ministar, iznio je britanski prijedlog Evropske konfederacije – šireg kruga evropskih država u kojem bi ekonomska integracija bila povezana sa znatno čvršćom bezbjednosnom saradnjom. Riječ je o političkom prijedlogu, a ne o zvaničnoj inicijativi Vlade u Londonu, ali Boles je i dalje uticajan u britanskim političkim krugovima, a njegova razmišljanja često odražavaju ono što vlasti misle, a ne izgovaraju javno.
Evropa u više krugova
Suština prijedloga je Evropa organizovana u nekoliko krugova. Jedan dio država ostao bi u punopravnom članstvu u EU i uživao sve privilegije i prava koja iz toga proizilaze. Šira politička organizacija obuhvatala bi i ostale zemlje, kojima bi bio omogućen postepen i selektivan pristup Uniji – u skladu s njihovim interesima, sposobnostima i uzajamnim dogovorima.
Sličnu zamisao ranije je pokrenuo predsjednik Francuske Emanuel Makron kroz Evropsku političku zajednicu, koja praktično već postoji i okuplja se na godišnjim samitima. Boles, međutim, ide korak dalje i predlaže da se ta zajednica pretvori u konkretniju organizaciju, svojevrsni spoljni krug evropskih integracija. U tom krugu, osim svoje zemlje i Ukrajine, on eksplicitno vidi i zemlje zapadnog Balkana, te evropske države van EU poput Norveške i Švajcarske.
Šta bi dobile EU i Britanija
Boles je svoj plan iznio u eseju „Nakon Bregzita: Novi dogovor za Britaniju, Ukrajinu i Evropu“, koji je početkom avgusta objavio britanski institut Demos. Za Britaniju bi ovakav aranžman, kako se navodi, značio pristup EU bez povratka u članstvo. S obzirom na to da je britanska javnost u velikoj mjeri shvatila da je Bregzit bio kolosalna greška, postojala bi i razumna podrška za ovakve poteze.
Za EU, s druge strane, riješila bi se dva velika problema: način integrisanja više od 30 zemalja u Uniji u kojoj svaka članica ima pravo veta u pitanjima bezbjednosti i spoljne politike, te pitanje jačanja odbrane s obzirom na procjene da bi Rusija u doglednoj budućnosti mogla pokušati da napadne zemlje na istoku EU.
Za zemlje poput BiH ovaj prijedlog je, kako se ističe, zanimljiv jer postaje sve izvjesnije da u zemlji ne postoji ni konsenzus ni snaga za ispunjavanje reformi neophodnih za punopravno članstvo. Osim toga, ni građani zemalja članica ne bi bili previše raspoloženi za prijem država koje percipiraju kao visoko korumpirane.
Nuklearni kišobran i odbrana
Boles predlaže da Britanija izdvaja 3,5 odsto BDP-a za odbranu i da svoje značajne vojne kapacitete stavi u funkciju šire evropske bezbjednosti. Posebno dalekosežna je ideja da britanska nuklearna zaštita obuhvati i evropske države koje nisu članice NATO-a.
Ovaj dio plana predstavlja odgovor na najave iz SAD da bi NATO mogao promijeniti način funkcionisanja, iako se Vašington za sada ne odriče principa odbrane svakog dijela teritorije NATO-a. To je prije nekoliko dana potvrdio i Metju Vitaker, ambasador SAD pri NATO-u kojeg je imenovao predsjednik Donald Tramp.
Britanija, pored nuklearnog oružja, raspolaže jednom od najsposobnijih evropskih vojski, mornaricom s nuklearnim podmornicama i nosačima aviona, razvijenom vojnom industrijom i snažnim obavještajnim kapacitetima. Uz francuske potencijale, koji nisu za potcijeniti, to bi moglo u izvjesnoj mjeri nadomjestiti američke kapacitete ako bi SAD odlučile da napuste NATO.
