Najavljeno osnivanje aviokompanije na Kosovu nosi milionske troškove
Vlasti u Prištini planiraju pokretanje projekta kroz koji bi se sprovelo osnivanje aviokompanije sa javnim kapitalom, iako detalji o finansiranju, potencijalnim partnerima i ukupnoj cijeni ovog poduhvata još uvijek nisu predočeni javnosti. Premijer Albin Kurti je 13. septembra, obrazlažući vladin program pred poslanicima u Skupštini, naveo da će ovaj proces započeti tokom novog četvorogodišnjeg mandata, uz najavu saradnje sa značajnim akterima iz vazduhoplovne industrije i ulaganja u obuku domaćeg kadra za civilno vazduhoplovstvo.
Različite procjene visine investicije
Ideju o formiranju prevoznika prethodno je iznio i Demokratski savez Kosova (DSK) u okviru priprema za parlamentarne izbore zakazane za februar 2025. godine. Njihov prijedlog predviđa model mješovitog, javno-privatnog vlasništva sa flotom od četiri do osam vazduhoplova namijenjenih prvenstveno linijama prema gradovima gdje boravi kosovska dijaspora. Početna ulaganja u tom modelu procijenjena su na približno 170 miliona evra, pri čemu bi 70 miliona obezbijedila Vlada, dok bi preostalih 100 miliona donijeli privatni ulagači.
S druge strane, bivši ministar trgovine i industrije Ismet Mulaj smatra da bi stvarni troškovi mogli premašiti 500 miliona evra. On napominje da bi nabavka sopstvene flote bila prevelik teret za budžet, s obzirom na to da pojedinačni avion košta između 50 i 80 miliona evra, dok bi opcija lizinga smanjila izdatke na 300 do 400 miliona evra. Mulaj je iznio stav da je riječ o političkom obećanju koje nema ekonomsku održivost u poređenju sa godišnjim budžetom od oko četiri milijarde evra. Na potrebu opreznijeg izbora projekata i kontrolisanja fiskalnih rizika ranije je ukazao i Međunarodni monetarni fond (MMF) u svom aprilskom izvještaju.
Snažna konkurencija na prištinskom aerodromu
Na prištinskom aerodromu „Adem Jashari“ tokom prošle godine zabilježen je protok od preko 4,6 miliona putnika, što predstavlja rast od 13 odsto u odnosu na godinu ranije, uz realizovanih oko 15.000 letova. Najveći promet ostvaren je prema Bazelu, Cirihu i Diseldorfu, a na pistama ovog aerodroma trenutno saobraća 21 prevoznik. Bivši direktor Autoriteta civilnog vazduhoplovstva Bujar Ejupi ukazao je na činjenicu da bi se novi operater morao boriti sa etabliranim prevoznicima koji posjeduju znatno veće flote i razgranatu mrežu linija, dodajući da bi rukovođenje takvom firmom u početku zahtijevalo angažman inostranih stručnjaka.
Prisustvo komercijalnih kompanija na ovom tržištu dodatno se širi, pa je tako Wizz Air za novembar najavio postavljanje jednog aviona u Prištini i pokretanje letova prema Belgiji, Njemačkoj i Švajcarskoj, što bi trebalo donijeti oko pola miliona sjedišta na godišnjem nivou. Za razliku od formiranja državnog prevoznika, u zemljama koje pripadaju Evropskoj uniji često se primjenjuje model obaveze javne usluge (PSO), preko kojeg države raspisuju tendere i subvencionišu komercijalne linije od javnog značaja, što predstavlja opciju koja bi takođe zahtijevala detaljnu pravnu i ekonomsku analizu.
