Istorijski događaji kroz vijekove: Šta se desilo na današnji dan
Danas je nedjelja, 25. oktobar, 298. dan u 2026. godini, a do njenog završetka preostalo je još 67 dana. Kroz prošlost, mnogi krupni istorijski događaji odigrali su se na ovaj datum, ostavljajući neizbrisiv trag u politici, ratovima, nauci i umjetnosti.
Prelomni sukobi i politička previranja
Na današnji dan 732. godine franački vođa Šarl, koji je zbog toga prozvan „Šarl Čekić“, porazio je kod Poatjea saracensku vojsku predvođenu valijom Abd-ar-Rahmanom, pripadnikom radikalne muslimanske sekte. Nekoliko vijekova kasnije, 1154. godine, preminuo je kralj Stiven od Engleske, unuk Vilijama Osvajača. Iako se isticao hrabrošću u oružanim sukobima tokom građanskog rata, nedostajalo mu je političke vještine, pa je dvije godine prije smrti priznao Henrija, potonjeg kralja Henrija Drugog iz dinastije Plantageneta, za svog nasljednika na prijestolu razorene zemlje. U sklopu Stogodišnjeg rata, 1415. godine, engleske trupe pod vođstvom kralja Henrija Petog teško su porazile francusku vojsku u čuvenom okršaju kod Azenkura.
Kralj Manuel Prvi stupio je na tron Portugalije 1495. godine. Njegova vladavina, tokom koje je dobio nadimke „Manuel Veliki“ i „Manuel Srećni“, obilježena je snažnim ekonomskim i političkim uzletom države. Novčano je pomagao ekspedicije čuvenih moreplovaca, među kojima su bili Vasko de Gama, Dijaš de Noveš Bartolomej, Dijego Kam i Pedro Alvareš Kabral, čime je presudno omogućio pronalazak morskog puta ka Indiji i otkriće Brazila.
Za srpsku istoriju izuzetno je važna 1815. godina, kada je knez Miloš Obrenović zaključio dogovor sa Marašli Ali-pašom, vezirom Beogradskog pašaluka, o zajedničkoj upravi. Ovim sporazumom okončan je Drugi srpski ustanak, dok je carski ferman Srbima donio samostalno ubiranje poreza, uspostavljanje narodne kancelarije, učešće domaćih knezova u suđenjima i posredničku ulogu kneza Miloša prema beogradskom veziru. Pored toga, Turcima je zabranjeno nastanjivanje po selima i držanje čitluka, čime je označen početak pada osmanske vlasti u Srbiji i kneževo preuzimanje unutrašnjeg upravljanja.
Naučna otkrića i kulturna baština
Na književnom planu, 1400. godine umro je Džefri Čoser, utemeljivač moderne književnosti na engleskom jeziku i jedan od najvažnijih evropskih stvaralaca srednjovjekovne epohe. NJegovo kapitalno djelo „Kenterberijske priče“, sastavljeno od 24 priče, pružilo je vjernu sliku engleskog društva 14. vijeka i svih njegovih staleža, a među njegovim radovima izdvajaju se i „Knjiga o vojvotkinji“, „Roman o ruži“, „Parlament ptica“, „Troil i Kresida“, kao i „Legende o dobrim ženama“.
Prirodne nauke pretrpjele su gubitak 1647. godine smrću italijanskog matematičara i fizičara Evanđeliste Toričelija. Izumitelj živinog barometra definisao je zakon o isticanju tečnosti, unaprijedio konstrukciju teleskopa i načinio jednostavan mikroskop, a u poznim godinama bio je sekretar slijepog Galilea Galileja, čiju je katedru potom preuzeo. Na polju filozofije, 1806. godine rođen je njemački mislilac Kaspar Šmit, poznatiji kao Maks Štirner, začetnik teorije anarhizma i autor djela „Jedini i njegova svojina“ i „Istorija reakcije“.
Godine 1825. rođen je proslavljeni austrijski kompozitor i dirigent Johan Štraus Mlađi, autor opereta „Slijepi miš“, „Ciganin baron“ i „Noć u Veneciji“, te nezaboravnih valcera poput „Na lijepom plavom Dunavu“. Francuski kompozitor Žorž Bize, učenik Šarla Gunoa i autor opere „Karmen“, rođen je 1838. godine, dok je 1842. rođen srpski sveštenik i istoričar Dimitrije Ruvarac, član Srpske kraljevske akademije i neumorni istraživač političke i crkvene prošlosti. Velikan svjetskog slikarstva i začetnik kubizma Pablo Ruis Pikaso rođen je 1881. godine u Španiji, stvorivši opus od preko 18.000 radova, među kojima se izdvaja potresno antifašističko platno „Gernika“.
Prekretnice dvadesetog vijeka
Početak dvadesetog vijeka obilježio je atentat u Koreji 1909. godine, kada su domaći nacionalisti usmrtili nekadašnjeg predsjednika japanske vlade i namjesnika princa Ita Hirobumija. U predvečerje Drugog svjetskog rata, 1936. godine, nacistička Njemačka i fašistička Italija ozvaničile su savez Rim-Berlin, kome se naknadno priključio i Japan. Italijanski diktator Benito Musolini proglasio je 1938. godine Libiju sastavnim dijelom svoje države, dok je 1941. godine zabilježen krah prvog nacističkog napada na Moskvu.
