Kako je električni tramvaj u Sarajevu počeo da saobraća prije Beča
Iako se u javnosti često ponavlja priča da je na ovim prostorima pokrenut prvi šinski prevoz na kontinentu, istorijski podaci govore drugačije, ali je nepobitna činjenica da je električni tramvaj u Sarajevu počeo da saobraća pune dvije godine prije nego u carskom Beču.
Austrougarska uprava uvela je prevoz na konjsku vuču ubrzo nakon izgradnje željezničke infrastrukture. Prema zabilježenim podacima o razvoju gradskog saobraćaja, prva kompozicija krenula je kroz grad 1. januara 1885. godine tačno u 10 časova. Šine su tada imale uski kolosijek širine 760 milimetara, što je odgovaralo tadašnjim bosanskim prugama.
Zablude o prvenstvu na evropskom tlu
Na brojnim turističkim prezentacijama i danas se navodi netačna tvrdnja da je Sarajevo bilo prva evropska ili balkanska sredina sa tramvajskim prevozom. Istoričari već dugo skreću pažnju na to da su mnoga zapadna mjesta znatno ranije koristila konjske tramvaje, a među njima i sama austrijska prijestonica, u kojoj su vagoni sa konjskom zapregom saobraćali još od 1865. godine.
Isto tako, ni primjena električne energije na šinama nije potekla odavde. Berlin je električnu liniju uspostavio još 1881. godine, dok je Beograd savremeni električni prevoz uveo 1894. godine, odnosno dvanaest mjeseci prije Sarajeva.
Prednost u odnosu na carski Beč
Ipak, prelazak na struju donio je gradu zapažen tehnološki iskorak. Na trasi dugoj 5,1 kilometar, koja se protezala od željezničke stanice do Latinske ćuprije, konjska vuča je 1. maja 1895. godine zamijenjena električnim pogonom. Te iste godine puštena je u rad i prva električna rasvjeta na gradskim ulicama.
Sarajevo je novu tehnologiju uvelo 1895, a sam Beč tek 1897. godine, što znači da su putnici ovdje koristili električni pogon dvije godine prije građana tadašnje carske prijestonice. Sjećanje na to period očuvano je kroz vozilo pod nazivom „Nostalgija“, koje predstavlja vjernu repliku prvobitnog modela iz 1895. godine i koristi se tokom posebnih svečanosti.
Modernizacija šina i čuvanje tradicije
Prvobitni uski kolosijek od 760 milimetara ostao je u funkciji sve do 1960. godine, kada je cjelokupna mreža prilagođena standardnom evropskom rasponu šina od 1.435 milimetara. U novembru 2025. godine navršilo se tačno 140 godina otkako je u ovom gradu organizovan javni prevoz, od skromnih konjskih kola do modernog saobraćajnog sistema.
