Banjalučko seizmičko područje i hronologija najtežih udara
Prema zvaničnim mjerenjima i procjenama koje vodi Sektor za seizmologiju Hidrometeorološkog zavoda Republike Srpske, banjalučko seizmičko područje prostire se na teritoriji od oko 10.000 kvadratnih kilometara. Na ovom tlu prognozirani maksimalni intenzitet podrhtavanja dostiže sedmi, osmi i deveti stepen prema Merkalijevoj skali, a cjelokupna seizmička slika formirana je praćenjem lokalnih potresa, kao i uticaja iz okolnih žarišnih zona koje izazivaju znatne efekte na ovom prostoru.
Istorijat potresa od 19. vijeka
Hronika bilježi da je početni talas jačih podrhtavanja tla na ovoj teritoriji registrovan još 1888. godine, kada je izmjeren udar od 5,7 stepeni Rihterove skale. Nekoliko decenija kasnije, tačnije tokom 1935. godine, uslijedio je novi niz od sedam potresa, među kojima se po snazi izdvojio onaj od 11. oktobra, čija je magnituda iznosila 5,1 stepen po Rihteru.
Razaranje i žrtve u oktobru 1969. godine
Najteže trenutke u svojoj novijoj istoriji ovaj kraj doživio je 26. i 27. oktobra 1969. godine, kada su zabilježena četiri razorna udara koja su odnijela 15 ljudskih života. Uvod u katastrofu predstavljala su podrhtavanja jačine 5,6 i 4,8 stepeni, da bi 27. oktobra u 8.10 časova uslijedio razorni glavni udar magnitude 6,6 stepeni Rihterove skale, a nedugo zatim i smirivanje tla uz potres od 4,7 stepeni.
Teška razaranja zahvatila su brojne opštine na prostoru Bosanske Krajine, među kojima su Banjaluka, Čelinac, Laktaši, Gradiška, Prnjavor, Kotor Varoš, Kneževo, Srbac, Ključ, Jajce, Prijedor, Sanski Most, Kozarska Dubica i Novi Grad. Najteži bilans zabilježen je među stanovništvom na banjalučkom tlu, gdje je povrijeđeno 1.117 građana. Trinaest lica izgubilo je život prilikom urušavanja stambenog objekta „Titanik“, jedna djevojčica je tragično nastradala u Ulici braće i sestara Kapor kada se na nju obrušio dio porodične kuće tokom igre u dvorištu, dok je muškarac poginuo ispred tadašnjeg ugostiteljskog objekta „Kozara“.
Oštećenja na školama i spas u neradnim danima
Još veće ljudske gubitke spriječila je okolnost što je 26. oktobar te godine bio neradni dan, odnosno nedjelja, usljed čega u fabrikama i obrazovnim ustanovama nije bilo zaposlenih radnika, đaka i studenata. Dodatno, Štab narodne odbrane proglasio je 27. oktobar neradnim danom radi evidentiranja nastalih oštećenja, pa su učionice ostale prazne u trenutku kada se dogodio najjači jutarnji udar.
Ipak, obrazovna infrastruktura pretrpjela je izuzetno veliku materijalnu štetu na području banjalučke opštine. Posljedice potresa evidentirane su na čak 131 školskoj zgradi, pri čemu su krupna oštećenja pretrpjele 23 osnovne i devet srednjih škola, tri ustanove visokog obrazovanja, kao i po jedan studentski i đački dom.
