Dan kada je zemljotres u Banjaluci prije 57 godina srušio simbole grada
Prošlo je tačno 57 godina od trenutka kada je razorni zemljotres u Banjaluci odnio ljudske živote, ostavio na hiljade porodica bez krova nad glavom i nepovratno preoblikovao panoramu grada. Brojni objekti u kojima su stasavale generacije stanovnika, gdje se radilo i svakodnevno sastajalo, nakon ove prirodne katastrofe ostali su sačuvani isključivo na starim fotografijama.
Najteži udar u jutarnjim časovima
Prije glavnog udara, tlo se snažno zatreslo prethodnog popodneva, a podrhtavanje nije prestajalo ni tokom noći, što je već tada nanijelo ozbiljna oštećenja objektima. Ipak, najrazorniji potres dogodio se 27. oktobra 1969. godine oko 9.11 časova, sa izmjerenom magnitudom od 6,6 jedinica Rihterove skale.
Prema podacima koji su decenijama navođeni, život je izgubilo 15 lica, dok je 1.117 osoba zadobilo povrede. Ipak, ovogodišnja istraživanja donijela su nova saznanja o nastradalima, ukazujući na to da ranije evidencije nisu bile u potpunosti kompletirane.
Razaranje stambenog fonda i poslijeratna obnova
Materijalna razaranja bila su ogromnih razmjera. Zvanični podaci iz gradske procjene ugroženosti pokazuju da su posljedice stihije zahvatile 36.276 stanova na području tadašnje opštine Banjaluka, pri čemu se taj podatak odnosi na stambene jedinice, a ne na pojedinačne objekte.
Izgled grada nije izmijenio samo neposredni udar potresa. Tokom mjeseci koji su uslijedili nakon nepogode, uklonjen je znatan broj teško oštećenih zdanja, pa su rušeni i objekti koji su izdržali najteže udare. Proces obnove donio je potpuno drugačiji gradski ambijent, mada su pojedini dijelovi, poput Gospodske ulice, odnosno današnje Ulice Veselina Masleše, sačuvali prepoznatljiv duh sa trgovačkim kućama u neorenesansnom i secesijskom stilu.
Rušenje Realke i nestanak zgrade Titanik
Među upečatljivim građevinama koje su nestale bio je poslovno-stambeni objekat „Titanik“, na čijem je mjestu kasnije nikla robna kuća „Boska“. „Titanik“ je pretrpio teška oštećenja i potom je srušen, dok je „Boska“ otvorena 5. decembra 1978. godine i vremenom postala novo gradsko obilježje.
Posebno mjesto u sjećanju Banjalučana zauzima i stara Gimnazija, čuvena Realka. To austrougarsko zdanje minirano je i srušeno 31. januara 1970. godine, pred očima hiljada okupljenih građana koji su se opraštali od voljene škole, a na tom prostoru kasnije je izgrađen Dom solidarnosti.
