Lazo Delić i nesvakidašnja sudbina banjalučkog mislioca koji je prkosio vremenu
Banjaluka pamti brojne znamenite sugrađane, ali Lazo Delić zauzima sasvim posebno mjesto u kolektivnom sjećanju grada na Vrbasu kao ličnost vanrednog uma, izuzetne elegancije i nesvakidašnje životne sudbine.
Mladost u raskoši i obrazovanje u evropskim centrima
Porodica Delić ubrajala se među najuglednije i najbogatije trgovačke kuće u Banjaluci prije izbijanja Drugog svjetskog rata. Posjedovali su oko 300 dunuma zemljišta, kao i brojne nekretnine u strogom centru, pa su tako znatni dijelovi današnje Gospodske ulice bili njihovo vlasništvo. Lazo je uz brata Jovu i sestru Maru stasavao u obilju, a njihov porodični dom nalazio se u Gospodskoj ulici, na pravcu prema nekadašnjoj Hipotekarnoj banci, u zaleđu čuvene Pivnice i preko puta tadašnje birtije Grmeč. Priče iz tog vremena govore da je posjedovao čak i sopstveno selo.
Tokom univerzitetskih dana u Zagrebu i Beču, mladi Delić se isticao prefinjenim stilom i praćenjem savremene bečke i pariske mode, krećući se u krugovima visokoobrazovane elite toga doba.
Poliglota koji je govorio sedam jezika
Pored izrazite elegancije, krasio ga je i briljantan intelekt. Kao darovit matematičar, pružanjem instrukcija pomogao je mnogim naraštajima đaka i studenata, a važio je i za izvanrednog poznavaoca stranih jezika. Banjalučki hroničar i publicista Slavko Podgorelec zabilježio je da je Delić u originalu proučavao Kuran i drevne hebrejske rukopise. Besprijekorno se služio francuskim, njemačkim i italijanskim jezikom, dok su njegovi savremenici isticali da je tečno vladao sa čak sedam jezika.
Smatra se i prvim nezvaničnim turističkim vodičem u gradu, s obzirom na to da su inostrani posjetioci često ostajali zatečeni njegovom rječitošću i izgovorom. Takođe, zabilježeno je i da je prije rata poslao rođendansku čestitku u Berlin, odakle mu je iz Trećeg rajha upućena zvanična zahvalnica koju je potom rado pokazivao zainteresovanima.
Oduzimanje imovine i odlazak u Trapiste
Uspostavljanjem komunističke vlasti nakon završetka Drugog svjetskog rata, cjelokupna imovina Delića bila je konfiskovana. Nekadašnji bogataš preko noći se našao bez posjeda i sredstava. Umjesto težnje ka materijalnoj obnovi ili karijeri, Delić je izabrao povlačenje iz javnog poretka. Napustio je gradski komfor i nastanio se u skromnoj kolibi u Delibašinom Selu, današnjim Trapistima, gdje su mu vjerni saputnici bili psi.
U tom periodu nastaje i njegov prepoznatljiv izgled: duga sijeda kosa, dugi kišni mantil koji je nosio čak i tokom nesnosnih ljetnih žega, te masivni lanac sa katancom opasan oko struka.
Mudrost na ulicama i dosjetka sa šahovskom tablom
Po uzoru na antičkog filozofa Diogena, Delić je priređivao nesvakidašnje nastupe pred sugrađanima. Poznati slikar Bogdan Maličević pamtio ga je kao učenog čovjeka nesporne dobrote koga su mnogi zaobilazili zbog spoljašnjeg izgleda. Maličević je zabilježio i anegdotu iz reda za ćevape, kada su prolaznici izbjegavali Lazu, a on se samo blago osmjehivao i propuštao ih ispred sebe. Takođe, svjedočio je i trenutku kada je usred bijela dana pronio upaljen fenjer banjalučkim ulicama, objašnjavajući začuđenom narodu da traži čovjeka, ali da ga ne može naći. Na prilazu svojoj kućici postavio je samo dva drvena koca koja su glumila kapiju, govoreći da će kroz njih proći samo pravi ljudi.
Ostala je upamćena i priča o ponudi za namještenje u Gradskoj upravi nakon oduzimanja imovine. Lazo je prihvatio ponuđeni činovnički posao, ali je zatražio da mu plata bude isplaćena u pšeničnim zrnima: četiri zrna za prvo polje šahovske table, a potom dvostruko više na svakom narednom do 64. polja. Kada su opštinski činovnici izračunali konačan zbir, shvatili su da ta količina nadmašuje ukupnu planetarnu proizvodnju žita, pa do zaposlenja nije ni došlo.
Delić je preminuo u 80. godini života, ostavivši gradu uspomenu na čovjeka čiju su veličinu definisali širina obrazovanja i sloboda duha.
