Kako program Studentske liste planira da unaprijedi položaj radnika u Srbiji
Predstavljajući plan koji obuhvata oblast rada i socijalnih pitanja, program Studentske liste ocjenjuje da je važeće radno zakonodavstvo u Srbiji među najnepovoljnijim za zaposlene u Evropi. U dokumentu se ukazuje na to da se postojeća prava slabo poštuju u praksi kod nesavjesnih poslodavaca jer kazne gotovo da ne postoje, što stvara nepovoljan ambijent u kom strane investicije privlači jeftina radna snaga, dok domaći privrednici snose najveće namete.
Ugovor za stalno i socijalne penzije
Kao odgovor na postojeće stanje, predlaže se vraćanje rada u okvire radnog odnosa i usklađivanje domaće regulative sa standardima Ujedinjenih nacija, Međunarodne organizacije rada i Evropske unije. Predviđeno je da se nakon 12 mjeseci rada obavezno potpisuje ugovor na neodređeno vrijeme, uz garantovan topli obrok i regres. Takođe, plan predviđa uvođenje socijalne penzije za građane starije od 65 godina koji nemaju radni staž, dok bi socijalna pomoć prestala da bude uslovljena mjerama koje ponižavaju korisnike.
U dokumentu se naglašava napuštanje dosadašnjeg modela jeftine radne snage i preusmjeravanje državne podrške ka granama privrede koje omogućavaju tehnološki razvoj i dostojanstvene plate. Kroz proširenje definicije zaposlenog, sva osnovna prava dobili bi radnici angažovani na privremenim i povremenim poslovima, kao i preko omladinskih zadruga, dok bi se agencijski rad sveo isključivo na opravdane potrebe. Zaštita bi obuhvatila samozaposlene i radnike na digitalnim platformama, a sezonski rad bi se definisao Zakonom o radu i ograničio na najviše devet mjeseci u toku jedne godine. Praksa za mlade trajala bi do šest mjeseci, uz obaveznog mentora, a uvođenjem kontrole zapošljavanja stranih radnika i pružanjem pravne i prevodilačke pomoći spriječilo bi se obaranje cijene rada i njihova zloupotreba.
Veća sigurnost posla i stroža pravila otpuštanja
Rad na određeno vrijeme bio bi ograničen na najviše godinu dana, uz mogućnost da poslodavac sa istim radnikom zaključi najviše četiri takva ugovora za isti posao. Izuzetak bi bila zamjena odsutnog radnika, koja bi mogla trajati do njegovog povratka, a najduže 36 mjeseci, dok bi se ugovor automatski produžavao tokom opravdanog bolovanja. U slučaju uvođenja disciplinskih mjera, radnicima bi se omogućilo pravo na odbranu i sindikalnu podršku, a sporazumi o prestanku radnog odnosa potpisani pod pritiskom smatrali bi se ništavim.
Prilikom proglašenja tehnološkog viška predviđena je zabrana zapošljavanja novih radnika na tim pozicijama u trajanju od šest mjeseci, uz prvenstvo vraćanja ranije otpuštenog radnika. Premještaj na drugo radno mjesto bio bi dozvoljen samo do udaljenosti od 20 kilometara, pod uslovom da vrijeme putovanja ostane približno isto.
Povećanje plata i garantovane naknade
Planom se predviđa približavanje minimalne zarade stvarnim životnim troškovima i njeno učestalije usklađivanje sa stopom inflacije, kao i sektorsko ugovaranje plata. Kroz sistem progresivnog oporezivanja i poreske olakšice za izdržavane članove porodice rasteretili bi se radnici sa nižim primanjima, što bi direktno uvećalo njihovu neto zaradu.
Predloženo je da naknada za topli obrok iznosi najmanje 10 procenata prosječne plate kod poslodavca iz prethodnog mjeseca i najmanje 20 procenata republičkog minimalca, dok bi minimalni regres bio u visini republičke minimalne zarade. Dodaci na platu iznosili bi 150 odsto za rad tokom praznika, po 50 odsto za noćne i prekovremene sate, 110 odsto za rad nedjeljom, 30 odsto za rad u smjenama, 26 odsto za terenski rad, dok bi minuli rad iznosio najmanje 0,5 procenata po godini staža.
Ograničenje radnog vremena i pravo na odmor
Prekovremeni angažman bio bi sveden na najviše osam časova sedmično, uz ukupno dnevno radno vrijeme do 12 časova. Poslodavci bi imali obavezu da evidentiraju i isplate svaki dodatni sat rada, kao i da raspored posla najave radnicima najmanje sedam dana ranije. Pored toga, radnicima bi se garantovalo pravo na isključenje sa mreže i telefona van radnog vremena kako bi se zaštitili od stalnih poslovnih poziva i poruka tokom odmora.
