Kolska bušotina krije nevjerovatne tajne: Šta je pronađeno na dubini od 12 kilometara
Kolska bušotina, smještena na Kolskom poluostrvu na krajnjem sjeverozapadu Rusije, sa svojih 12.262 metra dubine i danas predstavlja najdublji podzemni prolaz koji je ljudska ruka ikada uspjela da napravi. Ovaj grandiozni poduhvat sovjetskih geologa započet je još u maju 1970. godine s namjerom da se dosegne dubina od čak 15.000 metara, a do konačne tačke stručnjacima je bilo potrebno skoro puna dva desetljeća rada. Koliko je ovaj podzemni kanal zapravo dubok najbolje ilustruje podatak da bi u njega najviši vrh Bosne i Hercegovine, Maglić, mogao stati pet puta zaredom, pri čemu bi još preostalo slobodnog prostora.
Kada se uporedi sa najdubljom tačkom svjetskih mora, Čelendžerovim ponorom u Marijanskoj brazdi koji prema podacima američke agencije NOAA iz 2010. godine iznosi oko 10.994 metra, rusko podzemno okno ide oko 1.270 metara dublje. Čak bi i Mont Everest, visok 8.849 metara, potpuno nestao u ovom otvoru, a iznad njegovog vrha ostala bi praznina veća od tri kilometra. Ipak, u poređenju sa razmjerama same planete, riječ je tek o površinskoj ogrebotini, budući da je kontinentalna kora u prosjeku debela oko 40 kilometara prema navodima Enciklopedije Britanika, što znači da je bušilica savladala manje od trećine puta do Zemljinog omotača. Sam ulaz u bušotinu pritom ima prečnik od svega 23 centimetra, što odgovara veličini običnog kuhinjskog tanjira.
Ekstremna temperatura zaustavila sovjetske inženjere
Konačna dubina od 12.262 metra postignuta je 1989. godine, kada su se radnici suočili sa nepremostivim preprekama. Inženjerski timovi su na tom nivou očekivali toplotu od oko 100 stepeni Celzijusa, ali su instrumenti izmjerili čak 180 stepeni, prenose Smitsonijan i naučni program ErtDejt Univerziteta Teksas u Ostinu. U takvim okolnostima stijena je počela da poprima osobine plastične mase, usljed čega je održavanje otvora prohodnim postalo gotovo nemoguće. Iako su ekipe pokušavale da nastave bušenje sve do 1992. godine, rekord postavljen krajem osamdesetih nije premašen. Nakon raspada Sovjetskog Saveza ponestalo je finansijskih sredstava, osoblje se na terenu zadržalo do 1994, dok je do 2008. godine čitav kompleks potpuno napušten.
Neočekivana otkrića u podzemnim slojevima
Tokom višegodišnjeg bušenja naučnici su zabilježili niz zapanjujućih otkrića. Nekoliko kilometara ispod tla, u ispucalim stijenama, pronađena je vrela voda prezasićena mineralima, iako se prema tadašnjem geološkom znanju smatralo da voda na tim dubinama ne može postojati. Iz rupe je takođe kontinuirano izbijao gas vodonik, pomiješan sa helijumom, azotom i ugljen-dioksidom. Na dubini od oko 6,7 kilometara identifikovane su 24 vrste mikroskopskih fosila planktona čija se starost procjenjuje na oko dvije milijarde godina. Pored toga, geolozi su na sedmom kilometru umjesto očekivanog bazalta pronašli granit izmijenjen pod uticajem silovite toplote i pritiska, dok su stijene na samom dnu stare oko 2,7 milijardi godina. Bendžamin Endruz, geolog iz Nacionalnog prirodnjačkog muzeja Smitsonijan, napomenuo je da prodiranje u ekstremne dubine redovno nosi iznenađenja, a lokalitet na Kolskom poluostrvu ponudio ih je napretek.
Savremeni rekordi po ukupnoj dužini
Iako pomenuti lokalitet neprikosnoveno drži primat po vertikalnoj dubini, u modernom dobu postoje bušotine veće ukupne dužine, prvenstveno zbog primjene horizontalnog i kosog bušenja u naftnom sektoru. Prvi projekat koji je po ukupnoj dužini nadmašio ruski podvig bila je bušotina BD-04-A na katarskom naftnom polju Al Šahin, koja je prema Ginisovoj knjizi rekorda kompletirana u maju 2008. godine sa dužinom od 12.290 metara, od čega 10.902 metra čini horizontalni segment. Kasnije su još veće daljine dostignute u okviru projekta Sahalin-1 u Ohotskom moru, gdje je kompanija Rosnjeft u novembru 2017. objavila da je sa platforme Orlan na polju Čajvo izbušeno postrojenje dugo 15.000 metara, sa horizontalnim odmakom od 14.129 metara. Ipak, kada se mjeri isključivo vertikalno rastojanje usmjereno pravo ka središtu planete, mašine do danas nisu otišle dublje od tačke koju su sovjetski stručnjaci dosegli prije 37 godina.
