Prodiši: zagađen vazduh u Banjaluci prelazi granicu više od 80 dana godišnje
Tvrdnja gradonačelnika Grada Banja Luka da je vazduh u Banjaluci zagađen svega 45 dana godišnje ne slaže se sa zvaničnim podacima, saopštili su iz Fondacije „Prodiši“. Kako navode, godišnji izvještaji Republičkog hidrometeorološkog zavoda Republike Srpske (RHMZ) za 2022, 2023, 2024. i 2025. godinu pokazuju da Banjaluka svake od te četiri godine ima zagađen vazduh duže od dozvoljenog: između 80 i 128 dana sa prekoračenjem dnevne granične vrijednosti za suspendovane čestice PM10, i to samo na jednoj mjernoj stanici.
Gradonačelnik je izjavu o „oko 45 dana“ zagađenja dao u petak, 13. novembra. Iz fondacije podsjećaju da propis dozvoljava najviše 35 takvih dana u toku godine, prema Uredbi o vrijednostima kvaliteta vazduha („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 124/12). Banjaluka je tu granicu svake od posljednje četiri godine premašila više nego dvostruko, a 2022. godine skoro četiri puta.
Lazarevo: 128 dana 2022, 80 dana 2025.
Na stanici RHMZ-a u Lazarevu, jedinoj stanici republičke mreže u Banjaluci, zabilježeno je 128 dana sa PM10 iznad 50 µg/m³ u 2022, 83 dana u 2023, 81 dan u 2024. i 80 dana u 2025. godini. Najviše dnevne koncentracije PM10 iznosile su 243, 171, 179 i 336 µg/m³, po godinama od 2022. do 2025.
Aglomeracija Banja Luka je u sve četiri godine zvanično svrstana u III kategoriju, odnosno u kategoriju „prekomjerno zagađen vazduh“, koja je najlošija po Zakonu o zaštiti vazduha. Prosječna godišnja koncentracija PM2.5 u Lazarevu bila je 36, 26, 32 i 32 µg/m³, dok je dozvoljena godišnja vrijednost 25 µg/m³, pa je granica prekoračena svake godine.
Najviša dnevna koncentracija u cijeloj Srpskoj
U 2025. godini u Banjaluci je izmjerena najviša dnevna koncentracija PM10 u cijeloj Republici Srpskoj – 336 µg/m³ na Lazarevu, što je skoro sedam puta više od dnevne granične vrijednosti. Te godine prekoračena je i godišnja granična vrijednost za azot-dioksid (NO₂) od 40 µg/m³ na gradskim stanicama Paprikovac, gdje je izmjereno 55 µg/m³, i Borik sa 69 µg/m³.
Iz fondacije napominju da se broj dana sa prekoračenjem odnosi samo na dane za koje postoje validna mjerenja, te da se dani bez mjerenja ne mogu računati kao dani sa čistim vazduhom. Zbog toga su, kako kažu, navedeni brojevi najmanji stvarni broj zagađenih dana, a validnih mjerenja na Lazarevu bilo je 316 dana (87 odsto) u 2022, 358 dana (98 odsto) u 2023, 324 dana (89 odsto) u 2024. i 351 dan (96 odsto) u 2025. godini.
Trećina godine bez podataka sa gradskih stanica
Osim stanice RHMZ-a, u Banjaluci rade i tri stanice lokalne mreže kojom, prema izvještaju RHMZ-a, upravlja Grad Banja Luka: Centar grada, Borik i Paprikovac. U 2025. godini one su imale validne dnevne podatke za 244, 244 i 242 dana, odnosno za 66 do 67 odsto godine. To znači da za oko 121 dan, skoro trećinu godine, nema validnih mjerenja, a u izvještaju RHMZ-a ne piše o kojim periodima je riječ.
U izvještaju za 2023. godinu podaci gradske mreže za Banjaluku uopšte nisu prikazani, već su mjerenja navedena samo za stanicu Lazarevo. Kada su gradske stanice radile većim dijelom godine, i one su bilježile prekoračenja iznad dozvoljenih 35 dana: u 2022. godini Paprikovac 42, Centar grada 51 i Borik 55 dana, uz 75 odsto validnih podataka.
Grad ne može tvrditi da je vazduh zagađen „samo 45 dana“ dok njegove sopstvene stanice nisu mjerile trećinu godine, upozoravaju iz Fondacije „Prodiši“.
Šta fondacija traži od gradonačelnika
Fondacija „Prodiši“ poziva gradonačelnika Grada Banja Luka da javno ispravi izjavu o „45 dana zagađenja“ i navede na kojim podacima je zasnovana, kao i da u javnim istupima koristi isključivo zvanične podatke Republičkog hidrometeorološkog zavoda i ovlaštenih mjernih stanica.
Traže i da objasni zašto gradske mjerne stanice u 2025. godini nisu imale validna mjerenja za skoro trećinu godine, da javno objavi o kojim periodima je riječ i da obezbijedi njihov neprekidan rad. Posljednji zahtjev je da se ne umanjuje ozbiljnost situacije u kojoj žive građanke i građani Banjaluke, već da se u skladu sa zakonom preduzmu mjere za smanjenje zagađenja.
Iz fondacije poručuju da građani imaju pravo na istinite informacije o vazduhu koji udišu, te da su podaci postojeći, javni i jasni – Banjaluka već godinama ima prekomjerno zagađen vazduh.
