Era besplatnog interneta se gasi: Sve više sajtova podiže odbranu od AI robota
Vještačka inteligencija je u kratkom roku transformisala način pretraživanja interneta, pisanja, učenja i rada. Međutim, paralelno s razvojem naprednih AI modela, na mreži jača otpor prema načinu na koji ovi sistemi prikupljaju podatke. Mnogi smatraju da je doba potpuno otvorenog interneta gotovo i da se postavljaju takozvani digitalni zidovi koji treba da zaštite sadržaj od vještačke inteligencije.
Prema pisanju južnokoreanskog lista Chosunilbo, analitičari bilježe rast anti-AI pokreta širom svijeta. Poticaj dolazi od autora, umjetnika, novinara i vlasnika sajtova koji su uvjereni da velike tehnološke kompanije godinama koriste njihov rad za obuku AI modela bez ikakve dozvole ili nadoknade. Istovremeno, raste i nezadovoljstvo korisnika zbog obilja nekvalitetnog sadržaja koji automatski generišu AI sistemi, poznatog kao AI slop.
Kompanija Cloudflare je u izvještaju za prvi kvartal 2026. godine otkrila da čak 30,6 odsto globalnog internet saobraćaja više ne potiče od ljudi, već od AI botova – automatizovanih programa koji pretražuju mrežu i skupljaju podatke. Dodatno, 89,4 odsto prometa ovih takozvanih crawlera ne služi za potrebe pretraživanja, nego za prikupljanje ogromnih količina informacija kojima kompanije obučavaju svoje AI sisteme. To znači da vlasnici sajtova snose troškove serverskog saobraćaja dok njihove tekstove, fotografije i ostale sadržaje AI preuzima besplatno za razvoj komercijalnih proizvoda.
Administratori sve češće uvode zaštitu od AI botova. Cloudflare je analizirao takozvani block rate, odnosno procenat blokiranih pokušaja pristupa AI robota. Najčešće su zaustavljani GPTBot kompanije OpenAI – 5,52 odsto pokušaja, zatim CCBot organizacije Common Crawl (5,08 odsto) i Claudebot firme Anthropic (4,88 odsto). Međutim, vlasnici sajtova suočeni su sa paradoksom: potpuna zabrana pristupa AI botovima može smanjiti vidljivost njihovih stranica u rezultatima pretraživanja, što bi dovelo do gubitka posjeta.
Borba se više ne vodi samo tehničkim sredstvima. Umjetnici i kreativci sve više koriste alate Nightshade i Glaze, razvijene na Univerzitetu u Čikagu. Ovi programi dodaju fotografijama gotovo neprimjetne izmjene koje ljudsko oko ne vidi, ali koje potpuno zbunjuju vještačku inteligenciju – na primjer, AI može naučiti da je slika psa zapravo mačka. Na taj način podaci koje AI sistemi neovlašteno preuzmu postaju svojevrsni otrov koji narušava kvalitet budućih modela.
Velike kompanije takođe reaguju. Spotify je, suočen s naglim porastom AI muzike, uveo oznake za verifikaciju kako bi korisnici lakše razlikovali autentične profile izvođača od sadržaja generisanog vještačkom inteligencijom.
Na tržištu pretraživača osjećaju se promjene. Dio korisnika je nezadovoljan Googleovom funkcijom AI Overviews, koja na vrhu rezultata prikazuje odgovore generisane vještačkom inteligencijom. Zbog toga pojedinci prelaze na plaćeni pretraživač Kagi, čija mjesečna pretplata iznosi između pet i 25 dolara. Kagi nudi pretraživanje bez reklama i filtriranje AI sadržaja, fokusirajući se na informacije koje su napisali ljudi. Njegova popularna opcija Forum filter prikazuje isključivo diskusije stvarnih korisnika sa foruma. Broj posjeta Kagiju porastao je sa 4,41 milion u februaru na 5,22 miliona u aprilu.
Li Hačinson, viši tehnološki urednik portala Ars Technica, svoju odluku je opisao riječima: „Napustio sam Google. Uz Kagi izbjegavam reklame i smeće koje generiše vještačka inteligencija.”
Sve učestalije blokade AI botova, razvoj alata koji truju podatke za obuku AI modela i rast popularnosti pretraživača koji favorizuju ljudski sadržaj ukazuju na to da internet ulazi u novu fazu. Nekada otvorena mreža, zamišljena kao prostor slobodne razmjene informacija, sve više postaje poprište borbe između tehnoloških kompanija koje žele što više podataka za razvoj AI sistema i autora koji nastoje da zaštite svoj rad i intelektualnu svojinu. Upravo taj sukob, prema mišljenju mnogih stručnjaka, mogao bi odrediti kako će internet izgledati u godinama koje slijede.
Izvor: Glas Srpske