Briselski recept za krizu: Imenovanje specijalnih predstavnika ne donosi rješenja
Evropska unija ponovo poseže za starom, dobro poznatom praksom – kada politički problem postane previše složen, a institucije EU nemaju jasno rješenje, na scenu stupa „spasilac” sa titulom specijalnog predstavnika. Iz Brisela je nedavno najavljeno imenovanje specijalnog izaslanika za Kipar, ostrvo koje je već pola vijeka podijeljeno. Međutim, postavlja se pitanje da li ovi izaslanici zaista donose napredak ili samo produžavaju status quo.
Specijalni predstavnici EU godinama su putovali od jedne do druge krizne tačke – od Balkana i Bliskog istoka, preko Južnog Kavkaza i Sahela, do Roga Afrike i Centralne Azije. Mijenjali su se ljudi, a problemi su uglavnom ostajali isti. Najbolji primjer toga je Bosna i Hercegovina, koja je nakon rata postala svojevrsni muzej specijalnih izaslanika. Od lorda Pedija Ešdauna, preko Kristijana Švarc-Šilinga, Miroslava Lajčaka, Volfganga Petriča i Valentina Incka, pa sve do Kristijana Šmita – za tri decenije BiH je dobila brojne strategije, akcione planove, mape puta i reformske agende. Uz to su stizale snažne poruke, rokovi, upozorenja, diplomatski pritisci, pa čak i sankcije. Ironično, sve je to praćeno pričama o demokratiji i vladavini prava.
Postavlja se pitanje zašto evropske institucije toliko uporno održavaju modele upravljanja koji podsjećaju na protektorate u pojedinim državama. Ako se jedna zemlja decenijama drži pod specijalnim nadzorom, mora se razjasniti gdje prestaje pomoć, a gdje počinje političko tutorstvo. Demokratija ne može biti princip koji važi samo kada politički rezultati odgovaraju očekivanjima velikih centara moći. Ako se nekoj državi poručuje da mora sama graditi institucije, a istovremeno joj se šalju specijalci sa bonskim ovlašćenjima, onda tu nema suvereniteta.
Brisel sve više liči na centar moći koji vjeruje da bolje od samih naroda zna šta je za njih dobro. Iz udobnosti evropskih kancelarija šalju se misije, strategije i predstavnici koji treba da rješavaju probleme koje su upravo te politike često ostavile nedovršenim. Tako se stvara začarani krug: što je više specijalaca, to je manje stvarne političke odgovornosti; što je više nadzora, to je manje prostora za razvoj domaćih institucija. Evropska unija, koja se često predstavlja kao zaštitnik demokratije i suvereniteta, morala bi konačno da odgovori na neprijatno pitanje – može li se demokratija graditi tamo gdje se ključne političke odluke i dalje donose uz pritisak i nadzor spolja? Demokratija nije samo pravo na izbor, već i pravo da se snose posljedice sopstvenih izbora.
Izvor: Glas Srpske