Rubijeve prijetnje Hagu: Američka kampanja protiv Međunarodnog krivičnog suda dobija oštre oblike
Vašington sve glasnije i odlučnije nastupa protiv Međunarodnog krivičnog suda (MKS) u Hagu. Američki državni sekretar Marko Rubio nedavno je poručio da će tu instituciju „rastaviti ciglu po ciglu“, čime je dodatno zaoštrio ionako napete odnose između Sjedinjenih Država i ovog pravosudnog tijela.
Mjere Stejt departmenta
U saopštenju američkog Stejt departmenta navedeno je nekoliko mjera koje Vašington razmatra: zabrane ulaska zaposlenima MKS-a, pooštravanje sankcija protiv suda i povezanih organizacija, te pojačan nadzor nad državama koje „odbijaju da odbace lažni autoritet MKS-a“, a istovremeno koriste američku pomoć.
Iako SAD nije članica MKS-a (sa 125 država članica), sud ima nadležnost za zločine počinjene na teritoriji država potpisnica. Na osnovu toga su izdati nalozi za hapšenje ruskog predsjednika Vladimira Putina i izraelskog premijera Benjamina Netanjahua. Kina i Rusija, poput Amerike, nisu pristupile sudu.
Stručnjaci o prijetnjama
Andreas Šiler, zamjenik rukovodioca programa za međunarodne zločine pri Evropskom centru za ustavna i ljudska prava (ECCHR) u Berlinu, smatra da Rubijeva retorika nije iznenađenje. „SAD i Rubio su zapravo javno objavili nešto što traje već više od godinu dana – pokušaj da se diplomatskim pritiskom utiče na druge države da promijene stavove i način glasanja kada je riječ o MKS-u“, rekao je Šiler za DW.
Stručnjak za međunarodno pravo sa Univerziteta u Getingenu, Kai Ambos, ističe da je u pitanju „temeljno pitanje preuzimanja odgovornosti“ bez obzira da li se radi o Ukrajini, Iranu ili Gazi. „Ne može biti prihvatljivo da se tako teški zločini počine, a da glavni odgovorni, prije svega šefovi država i druge vođe, ostanu nekažnjeni. To je neprihvatljivo za žrtve, ali i za sve nas“, poručio je Ambos.
Rubijevi argumenti
Rubio je u kratkom video obraćanju tvrdio da MKS ugrožava cjelokupni pravni sistem SAD-a, navodeći primjere graničnih službenika i marinaca koji bi mogli biti izloženi „stranim sudijama udaljenim hiljadama kilometara“. Ipak, trenutno se protiv nijednog američkog državljanina ne vodi postupak pred MKS-om, a aktivnosti granične službe ICE uglavnom su na tlu SAD-a gdje sud nema nadležnost.
Drugačija je situacija s ciljanim likvidacijama navodnih krijumčara droge na Karibima, koje je bivši glavni tužilac MKS-a Luis Moreno Okampo još u novembru ocijenio kao mogući zločin protiv čovječnosti. Ambos strahuje da bi „ublažavajući efekat“ mogao uticati na tužioce MKS-a da budu popustljiviji prema američkim osumnjičenicima, a dodatni problem je i pretjerano poštovanje sankcija (over-compliance) zbog čega kompanije izvan SAD-a izbjegavaju saradnju s institucijom.
Evropska unija je odmah nakon Rubiovih prijetnji stala uz MKS. Podršku sudu dao je i njemački ministar spoljnih poslohan Johan Vadeful, istakavši da taj sud svijet čini „sigurnijim i pravednijim“. Zanimljivo je da je 2022. godine, nakon ruske invazije na Ukrajinu, i američki Senat donio rezoluciju u kojoj je MKS opisan kao „međunarodni tribunal koji želi održati vladavinu prava“, a jedan od supokrovitelja teksta bio je upravo današnji državni sekretar Marko Rubio.
Stručnjaci smatraju da države članice imaju brojne mogućnosti da pruže podršku sudu. „Ako se srednje velike sile i manje države ujedine protiv SAD-a i postanu oslonac međunarodnim institucijama, to je najvažnije“, poručuje Andreas Šiler iz ECCHR-a.
