Penzije u Republici Srpskoj: Ko ispunjava uslove za starosnu, invalidsku i porodičnu penziju?
Pravni okvir za ostvarivanje penzijskih prava u Republici Srpskoj uređen je Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju, koji propisuje različite kriterijume za starosnu, invalidsku i porodičnu penziju. Svaka od ovih vrsta penzija ima posebne uslove koji se odnose na godine života, dužinu staža osiguranja, zdravstveno stanje ili porodični status, a građani se prije podnošenja zahtjeva pozivaju da provjere ispunjavaju li sve zakonske kriterijume.
Starosna penzija moguća je za osiguranika koji navrši 65 godina i ima najmanje 15 godina staža osiguranja. Zakon, međutim, dozvoljava i raniji odlazak u penziju za određene kategorije – tako osiguranik može ostvariti pravo sa 60 godina ukoliko ima 40 godina penzijskog staža, dok žene isto pravo mogu ostvariti sa 58 godina i najmanje 35 godina staža. Za one koji su radili na poslovima sa uvećanim trajanjem staža, starosna granica se umanjuje za period uvećanog staža, ali ne može biti niža od 55 godina. Visina starosne penzije izračunava se na osnovu ličnih bodova osiguranika i vrijednosti opšteg boda koja važi na dan ostvarivanja prava.
Invalidsku penziju mogu dobiti osiguranici kod kojih je, zbog bolesti ili povrede van rada, nastupio potpuni gubitak radne sposobnosti prije ispunjenja uslova za starosnu penziju. Za ovo pravo potrebno je da do nastanka invalidnosti imaju najmanje pet godina staža osiguranja ili deset godina penzijskog staža, dok je za osiguranike mlađe od 35 godina dovoljno dvije godine staža osiguranja. Ukoliko je invalidnost posljedica povrede na radu ili profesionalnog oboljenja, pravo se ostvaruje bez obzira na dužinu staža. Iznos invalidske penzije obračunava se na isti način kao i starosna penzija.
Porodična penzija namijenjena je članovima porodice preminulog osiguranika koji je ispunjavao uslove za invalidsku penziju ili je već bio korisnik starosne, odnosno invalidske penzije. Pravo mogu ostvariti bračni supružnici, razvedeni ili vanbračni partneri kojima je sudskom presudom priznato pravo na izdržavanje, djeca, kao i roditelji koje je preminuli izdržavao. Za udovicu je predviđeno da pravo na porodičnu penziju ima ako je u trenutku smrti supruga navršila 50 godina, ako je potpuno nesposobna za privređivanje ili ako brine o djetetu koje koristi porodičnu penziju. Za udovce važe gotovo isti uslovi, s tim da je propisana starosna granica od 60 godina, odnosno 55 u pojedinim slučajevima za naknadno ostvarivanje prava.
Djeca imaju pravo na porodičnu penziju do navršene 15. godine, a ukoliko se redovno školuju, pravo mogu koristiti do završetka školovanja, ali najduže do 26. godine. Djeca kod kojih prije ili tokom korišćenja prava nastupi trajna nesposobnost za samostalan život i rad zadržavaju pravo dok ta nesposobnost traje. Zakon predviđa i posebne slučajeve – pravo mogu ostvariti razvedeni supružnici ili vanbračni partneri kojima je pravnosnažnom sudskom presudom dosuđeno pravo na izdržavanje, kao i dijete rođeno nakon smrti osiguranika ili korisnika penzije, ukoliko su ispunjeni zakonski uslovi.
Odredbe zakona imaju za cilj da obezbijede socijalnu sigurnost građana koji ispunjavaju uslove za penzionisanje, kao i zaštitu članova porodice nakon smrti osiguranika ili korisnika penzije. Zbog brojnih posebnih uslova i izuzetaka, preporučuje se da građani prije podnošenja zahtjeva provjere ispunjavaju li sve zakonske kriterijume za ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja.
Izvor: Glas Srpske
