Pregled uslova za ostvarivanje penzije u Republici Srpskoj
U Republici Srpskoj pravo na penziju definisano je Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju, koji utvrđuje posebne kriterijume za starosnu, invalidsku i porodičnu penziju. Svaka od ovih kategorija ima svoje uslove koji se odnose na godine života, dužinu staža osiguranja, zdravstveno stanje ili porodični status, što je od značaja za sve građane koji planiraju penzionisanje.
Što se tiče starosne penzije, osnovni uslov je navršenih 65 godina života i minimalno 15 godina staža osiguranja. Međutim, zakon predviđa i mogućnost ranijeg penzionisanja. Osoba može otići u penziju sa 60 godina ukoliko ima 40 godina penzijskog staža, dok žene to pravo stiču sa 58 godina i najmanje 35 godina staža osiguranja. Za osiguranike koji su radili na poslovima sa uvećanim trajanjem staža, starosna granica se umanjuje za period tog uvećanja, ali ne može biti niža od 55 godina. Visina starosne penzije zavisi od ličnih bodova osiguranika i vrijednosti opšteg boda na dan ostvarivanja prava.
Invalidska penzija namijenjena je osiguranicima koji zbog bolesti ili povrede van rada izgube potpunu radnu sposobnost prije ispunjavanja uslova za starosnu penziju. Da bi se ostvarilo ovo pravo, potrebno je imati najmanje pet godina staža osiguranja ili deset godina penzijskog staža do nastanka invaliditeta. Za osiguranike mlađe od 35 godina dovoljne su dvije godine staža osiguranja. Ukoliko je invalidnost posljedica povrede na radu ili profesionalnog oboljenja, pravo na invalidsku penziju stiče se bez obzira na dužinu penzijskog staža. Visina ove penzije obračunava se na isti način kao i starosna.
Porodična penzija obezbjeđuje se članovima porodice preminulog osiguranika koji je ispunjavao uslove za invalidsku penziju ili je već koristio starosnu odnosno invalidsku penziju. Pravo mogu ostvariti bračni supružnici, razvedeni ili vanbračni partneri kojima je sudskom presudom priznato pravo na izdržavanje, djeca, kao i roditelji koje je preminuli izdržavao. Za udovicu je uslov da u trenutku smrti supruga ima 50 godina života, da je potpuno nesposobna za privređivanje ili da brine o djetetu koje koristi porodičnu penziju. Udovcu se starosna granica određuje na 60 godina, odnosno 55 godina u nekim slučajevima. Djeca ostvaruju pravo do navršenih 15 godina, odnosno do 26 godina ukoliko se redovno školuju, a u slučaju trajne nesposobnosti za samostalan život i rad, pravo se zadržava dok nesposobnost traje.
Zakon takođe predviđa posebne situacije, poput mogućnosti da pravo na porodičnu penziju ostvare razvedeni supružnici ili vanbračni partneri kojima je pravnosnažnom sudskom presudom dosuđeno izdržavanje, kao i dijete rođeno nakon smrti osiguranika. Cilj ovih zakonskih rješenja jeste socijalna sigurnost građana i zaštita porodice nakon gubitka hranitelja. Zbog velikog broja izuzetaka i posebnih uslova, građanima se savjetuje da prije podnošenja zahtjeva provjere da li ispunjavaju zakonske kriterijume, navedeno je u izvještaju „Nezavisnih novina“.
Izvor: ATV
