Rad do 70. godine sve izvjesniji za buduće generacije u Evropi
Rad do 70. godine za buduće generacije u Evropi postaje sve izvjesniji, jer starenje stanovništva, pad broja radnika i sve veći pritisak na penzione fondove tjeraju države da mijenjaju postojeće modele. Starosna granica koja je decenijama bila simbol kraja radnog vijeka – 65 godina – polako gubi na snazi.
Projekcije OECD-a za 2060-e
Prema analizi Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD), prosječna starosna granica za odlazak u penziju u Evropskoj uniji do kraja 2060-ih godina povećaće se sa sadašnjih 64,7 na 66,7 godina za muškarce, dok će kod žena porasti sa 64 na 66,6 godina. Ovi podaci odnose se na generaciju koja je 2024. godine sa 22 godine ušla na tržište rada i koja bi, uz neprekidnu radnu karijeru, u penziju odlazila krajem 2060-ih.
Evropa se suočava sa ubrzanim starenjem stanovništva, što bi moglo ugroziti dugoročni privredni rast i održivost penzionih sistema. Medijalna starost stanovništva EU u 2025. godini dostigla je 44,9 godina, što je za 2,1 godinu više nego 2015. godine.
Procjene pokazuju da bi bez imigracije Evropska unija do 2100. godine mogla izgubiti čak trećinu stanovništva, dok bi se do 2050. godine broj radnika mogao smanjivati za oko milion ljudi godišnje.
Gdje će se raditi najduže
Prema važećim propisima, najvišu starosnu granicu za odlazak muškaraca u penziju trenutno imaju Danska, Norveška, Island i Holandija – 67 godina, dok je prosjek EU 64,7 godina. Suprotna krajnost je Turska, gdje muškarci u penziju odlaze sa 52 godine.
Naredne decenije donijeće velike promjene. U Danskoj bi granica mogla dostići čak 74 godine, u Estoniji 71, a u Italiji, Holandiji, Švedskoj i na Kipru 70 godina. Među najvećim evropskim ekonomijama najduže će raditi Italijani – do 70. godine života. U Njemačkoj granica će biti 67, dok će Francuzi i Španci u penziju odlaziti sa 65 godina. Najveća promjena očekuje Tursku, gdje će muškarci, prema projekcijama, umjesto sadašnje 52 godine raditi do 65. godine života.
Fond PIO RS: odnos osiguranika i korisnika na najnižem nivou
Iako se u Republici Srpskoj za sada ne razmatra povećanje starosne granice na 67, 70 ili više godina, problemi koji su prisilili evropske zemlje na reforme sve su izraženiji i na ovim prostorima. Prema važećem Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju, pravo na starosnu penziju stiče se sa 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja.
Fond PIO RS isplaćuje penzije za oko 295.000 korisnika. Prosječna penzija iznosi oko 700 maraka, dok penzije sa punim radnim stažom prelaze 1.000 maraka. Najveći izazov, međutim, nije samo visina penzija, već odnos broja zaposlenih i penzionera. Kao i u većem dijelu Evrope, stanovništvo stari, broj mladih se smanjuje, a sve više radno sposobnih ljudi odlazi u inostranstvo.
Direktor Fonda PIO Republike Srpske Mladen Milić upozorava za „Glas Srpske“ da je odnos broja osiguranika i korisnika prava već sada jedan od najvećih problema penzionog sistema.
– Broj aktivnih osiguranika, odnosno lica koja su prijavljena na obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje, trenutno je 1,14 prema jedan. Dakle, 1,14 osiguranika plaća doprinose, a jedan je korisnik prava. To je trenutno najniži odnos između aktivnih i takozvanih pasivnih osiguranika na prostoru bivše Jugoslavije. Svi penzijski sistemi koji počivaju na međugeneracijskoj solidarnosti nalaze se u nezavidnoj situaciji jer broj korisnika prava raste brže od broja osiguranika – istakao je Milić.
Slična situacija u cijelom regionu
Milić navodi da je slična situacija u većini zemalja nastalih na prostoru bivše Jugoslavije.
– Ako posmatramo područje bivše Jugoslavije, gotovo svi imaju odnos ispod dva osiguranika na jednog korisnika prava, izuzev Crne Gore, koja zbog sezonskog karaktera turizma u ljetnjoj sezoni angažuje oko 60.000 radnika u turističkom sektoru, pa se taj odnos popravi i iznosi oko 2,09 prema jedan. Svi ostali su daleko ispod toga. Najveći dio država nastalih na prostoru bivše Jugoslavije ima odnos između broja osiguranika i korisnika prava ispod 1,5 prema jedan – kaže Milić.
Ukazuje da se sa istim izazovom suočavaju i najrazvijenije evropske zemlje, jer sve manje sistema može da se finansira isključivo iz doprinosa.
– Zemlje Evropske unije, naročito visokorazvijene države i zemlje Skandinavije, takođe se nalaze pred istim problemom. Samo Luksemburg i Norveška trenutno izvornim doprinosima, odnosno sredstvima koja se prikupe od uplata, mogu u potpunosti pokriti isplatu penzija. Kod svih ostalih država budžeti nadomiruju nedostajuća sredstva – istakao je Milić.
Nedostajuća sredstva za penzije u Srpskoj
On je dodao da se razlike između sistema ogledaju i u stepenu pokrivenosti penzija iz doprinosa.
– Jedna od država na prostoru bivše Jugoslavije prikuplja samo 46 odsto sredstava potrebnih za isplatu penzija putem doprinosa, dok ostatak nadomiruje budžet. Kada je u pitanju Republika Srpska, nedostaje nam između 12 i 12,5 odsto sredstava na mjesečnom, odnosno godišnjem nivou. To nas svrstava među sisteme sa najmanjim procentom nedostajućih sredstava i najvećom pokrivenošću isplata penzija iz doprinosa – naveo je Milić.
