Naučnici riješili misteriju drevnih egipatskih boja
Umjetnički predmeti iz starog Egipta vijekovima zadivljuju jarkim bojama koje, uprkos starosti od više hiljada godina, često djeluju svježe. Novo naučno istraživanje, objavljeno u časopisu Science Advances, rasvijetlilo je misteriju drevnih egipatskih boja i pokazalo da su drevni majstori koristili znatno složenije recepture nego što se ranije vjerovalo.
Analiza proteina u vezivima
Međunarodni tim arheologa, konzervatora i istoričara pregledao je 28 sitnih uzoraka sa 14 oslikanih artefakata, nastalih od otprilike 1425. godine prije nove ere do 400. godine nove ere. Uzorci su obuhvatili drvene kovčege, zidne slike iz grobnica, oslikani krečnjak i gipsane radove povezane sa mumijama, a potiču iz kolekcija tri muzeja u Evropi.
Da bi odredili porijeklo materijala korištenih u bojama, naučnici su primijenili proteomiku, koja masenom spektrometrijom prepoznaje proteinske tragove i omogućava identifikaciju bioloških izvora. Ispostavilo se da goveđe ljepilo dominira u uzorcima sa životinjskim ljepilom, ali da su korišteni i drugi izvori – ovce ili koze, magarci, konji te, vjerovatno, divlje antilope. Ljepilo je, prema nalazima, pravljeno od životinjskih koža i vezivnog tkiva, a ne samo od kostiju.
Biljni sastojci i uljana pogača
Osim životinjskih proteina, stručnjaci su zabilježili i biljne proteine, među kojima su se posebno istakli proizvodi od susama i moringe. Takvi sastojci ranije nisu bili dokumentovani u umjetničkim djelima starog Egipta, što upućuje na dotad nepoznate tehnike pripreme. Dodatni hemijski testovi pokazali su da je materijal bogat proteinima sadržavao i tragove ulja, što navodi na zaključak da slikari najvjerovatnije nisu koristili čista biljna ulja, već uljanu pogaču – ostatak nakon cijeđenja sjemena radi dobijanja ulja.
Značaj za očuvanje starih djela
Autori ističu da je kombinacija proteomike i ustaljenih analitičkih metoda poput FTIR i Py-GC-MS, uz poznavanje procesa proizvodnje umjetničkih materijala i arheološki kontekst, omogućila pretpostavku o upotrebi nusproizvoda prerade sjemena. Ovi rezultati ne samo da svjedoče o domišljatosti egipatskih umjetnika nego mogu pomoći i konzervatorima da bolje razumiju materijale s kojima rade prilikom očuvanja drevnih artefakata.
