Veliki data centri kao razvojna šansa i energetski izazov
Najsavremeniji globalni infrastrukturni projekti u znatnoj mjeri su usmjereni na tehnološka postrojenja, pri čemu veliki data centri namijenjeni vještačkoj inteligenciji, internet pretraživačima i platformama za elektronsku trgovinu privlače ogromna finansijska sredstva. U tom kontekstu, ulagači iz Sjedinjenih Američkih Država iskazali su interesovanje za Republiku Srpsku, gdje bi vrijednost potencijalnih poduhvata mogla dostići stotine miliona dolara. Pored otvaranja novih poslova za građevinski sektor tokom izgradnje, te inženjere i IT stručnjake u fazi rada, ovakvi kompleksi donose i ozbiljne ekološke i energetske dileme.
Potrošnja električne energije i ekološki uticaj
Glavno obilježje ovih objekata jeste enormna potreba za resursima, prije svega strujom i vodom. Ilustrativan je podatak da samo jedno veće postrojenje za potrebe vještačke inteligencije može trošiti jednaku količinu električne energije kao cijela Banjaluka. S obzirom na to da se kompletna energija na kraju pretvara u toplotu, neophodni su snažni sistemi hlađenja. Upravo tu leži ekološki rizik, jer otvoreni sistemi zahvataju i vraćaju vodu u riječne tokove, što sa sobom nosi mogućnost zagađenja uljima i drugim štetnim materijama, dok zatvoreni sistemi znatno manje ugrožavaju vodene površine. Takođe, visoka potrošnja struje na lokalnom nivou može stvoriti pritisak na cijene električne energije za ostale potrošače.
Potencijal domaće proizvodnje i prepreke izvozu
Kada se posmatra elektroenergetski sektor, Bosna i Hercegovina ima prednost u vidu nominalno instalisanih kapaciteta koji nadmašuju domaću potrošnju. Dosadašnji model značajnog izvoza električne energije u Evropsku uniju suočava se sa sve većim poteškoćama zbog strogih evropskih pravila o oporezivanju ugljenika i penalizacije struje dobijene iz fosilnih goriva. Izgradnjom računarskih centara u neposrednoj blizini elektrana, na lokacijama gdje postoje i dovoljne količine vode za rashlađivanje, stvara se mogućnost da se proizvedena struja plasira i proda direktno na mjestu proizvodnje, bez zavisnosti od izvoznih barijera.
Razlike u tehnologiji i mogućnost iskorištavanja toplote
Zahtjevi postrojenja u velikoj mjeri zavise od njihove namjene. Centri specijalizovani za vještačku inteligenciju posjeduju izuzetno skupe grafičke procesore i traže visokokvalifikovan kadar, za razliku od objekata za onlajn trgovinu koji se oslanjaju na znatno pristupačnije diskove. Istovremeno, ogromna toplotna energija koja nastaje hlađenjem servera ne mora biti samo problem. Iskustva pojedinih gradova u svijetu pokazuju da se ta toplota može preusmjeriti u sisteme daljinskog grijanja tokom zime ili iskoristiti za rad industrijskih pogona, što predstavlja model o kojem se može razmišljati i kod nas.
