Evropski kunići u Australiji: Kako je samo 13 jedinki izazvalo ekološku katastrofu
Kada su evropski kunići krajem 19. vijeka dospjeli na australijsko tlo, malo ko je slutio da će postati jedna od najtežih ekoloških napasti na kontinentu. Prema podacima koje navodi National Geographic, u tamošnjoj divljini danas živi oko 200 miliona ovih životinja. Sve je počelo 1859. godine, kada je bogati doseljenik Tomas Ostin na svoje imanje u saveznoj državi Viktoriji dopremio 13 divljih primjeraka radi lova i pustio ih na slobodu. Za samo pola vijeka, ove invazivne životinje zaposjele su gotovo čitavo prostranstvo Australije.
Brzo širenje i uništavanje prirode
Nevjerovatna moć prilagođavanja omogućila je vrsti latinskog naziva Oryctolagus cuniculus da brzo ovlada novim staništima. Za opstanak su im bila dovoljna samo niska trava za ishranu i tlo pogodno za ukopavanje, pa su jednako lako naseljavali ravnice i pustinje kao i evropske livade. Situaciju je dodatno pogoršala izuzetna plodnost, s obzirom na to da se razmnožavaju tokom čitave godine, polnu zrelost dostižu veoma rano i godišnje mogu donijeti više od četiri legla sa po dva do pet mladunaca.
Masovno razmnožavanje donijelo je katastrofalne posljedice po poljoprivredno zemljište i domaće ekosisteme. Prekomjerna ispaša opustošila je usjeve, dovela do teške erozije tla i drastično ugrozila opstanak autohtonih biljaka i životinja. Zbog toga je australijski Zakon o zaštiti životne sredine i očuvanju biološke raznovrsnosti iz 1999. godine degradaciju tla i druge posljedice njihovog prisustva zvanično uvrstio među procese koji ozbiljno ugrožavaju prirodu.
Neuspjeh ograda i mehaničke mjere
Farmeri i vlasti su decenijama pokušavali da zaustave ovu pošast različitim metodama. Među prvim potezima bilo je podizanje zaštitnih ograda, uključujući i gigantsku barijeru koju je vlada izgradila preko cijele Zapadne Australije od sjevera ka jugu. Ipak, taj poduhvat nije dao željene rezultate jer je ograda zapravo samo zatvorila životinje koje su se već nalazile na tom području. Znatno djelotvornijim se pokazalo uništavanje jazbina i podzemnih tunela, čime se uklanjaju skloništa za bezbjedno odrastanje mladunaca, a ta mehanička metoda primjenjuje se na pristupačnim terenima i u današnje vrijeme.
Biološki rat virusima i upotreba hemikalija
Australijske vlasti su pedesetih godina prošlog vijeka posegnule za biološkim mjerama, što je predstavljalo prvi slučaj u istoriji da je patogen namjerno upotrijebljen radi uništenja jedne životinjske vrste. U prirodu na jugoistoku kontinenta pušten je virus miksoma, koji izaziva smrtonosnu miksomatozu. Komentarišući ovaj potez, australijski naučnik Piter Ker naglasio je da je time nenamjerno počeo jedan od najvećih eksperimenata prirodne selekcije na razmjerama cijelog kontinenta. Premda je u početku usmrtio ogroman broj jedinki, populacija je vremenom razvila otpornost, pa je uticaj miksomatoze oslabio.
Naučnici su potom tokom osamdesetih godina počeli istraživati virus hemoragijske bolesti kunića (RHDV), čiji je genetski materijal ribonukleinska kiselina. Ovaj patogen prenose muve, a zaražena jedinka može uginuti u roku od 48 časova. Nakon što je 1995. pobjegao iz karantina, a naredne godine i zvanično pušten, RHDV je u sušnim predjelima smanjio populaciju i do 90 odsto. Međutim, u hladnijim i vlažnijim krajevima efekat je bio manji, a i na ovaj virus je vremenom počela da se razvija otpornost.
Pored bioloških agenasa, farmeri i nadležne službe koristili su i hemijska sredstva. Za trovanje se najčešće upotrebljavao natrijum-fluoroacetat sa stopom smrtnosti višom od 90 odsto, dok se za zadimljavanje podzemnih tunela i eliminaciju jedinki u njima primjenjuju ugljen-monoksid i fosfin. Stručnjaci danas ističu da je biološka kontrola i dalje najisplativiji pravac djelovanja, zbog čega istraživači trenutno ispituju znatno smrtonosnije sojeve RHDV-a kako bi spriječili dalju devastaciju životne sredine.
