Izrezbarene bundeve i priča o nastanku neobičnog običaja
Danas gotovo niko ne može zamisliti obilježavanje Noći vještica bez narandžastih svjetiljki, ali malo ko zna kako su izrezbarene bundeve uopšte postale simbol ovog perioda i šta im je prethodilo u drevnoj prošlosti.
Keltski korijeni i strah od duhova
Znatno prije nego što je bundeva preuzela vodeću ulogu, stanovnici sjevernog dijela Evrope, prvenstveno Kelti na prostorima Irske i Škotske, koristili su korjenasto povrće za izradu strašnih svjetiljki. U repu, krompir i cveklu urezivali su zastrašujuće izraze lica, a taj običaj bio je neraskidivo vezan za Samhain, praznik kojim se označavao svršetak žetvenih radova i dolazak hladnih zimskih dana.
U to vrijeme vladalo je snažno vjerovanje da se tokom noći između 31. oktobra i 1. novembra potpuno briše granica koja razdvaja svijet živih od svijeta umrlih. Zbog ubjeđenja da duše preminulih tada hodaju među ljudima, stanovništvo se branilo paljenjem masovnih lomača, stavljanjem maski i postavljanjem izdubljenog povrća sa plamenom unutra, kako bi odagnali mračne sile. U Nacionalnom muzeju Irske i danas se čuva replika jedne takve svjetiljke sa početka 20. vijeka, poznate kao „duhovna repa“, sa jezivim zubima i prazninama umjesto očiju.
Legenda o lukavom kovaču Džeku
Ipak, korijen naziva i same tradicije leži u čuvenom irskom predanju o čovjeku po imenu Škrti Džek. Prema toj priči, lukavi i zlonamjerni kovač uspio je čak u dva navrata da nadmudri i prevari nečastivog. Kada mu je kucnuo smrtni čas, suočio se sa nesvakidašnjom kaznom jer nije mogao kročiti ni u raj ni u pakao.
Zbog brojnih grijehova vrata raja ostala su mu zatvorena, dok ga je đavo, željan osvete zbog prevara koje je doživio, odbio primiti u podzemni svijet. Džek je tako ostao prepušten vječnom lutanju u tami između dva svijeta. Jedino što je dobio od đavola bio je užareni komad uglja da mu osvjetljava put, koji je ovaj smjestio u izdubljenu repu, čime je stvoren mit o svjetiljci poznatoj pod nazivom Džek-o-lantern.
Dolazak u Ameriku i novo ruho tradicije
Tradicija prenošenja svjetlosti u izdubljenom plodu preselila se preko okeana tokom 19. vijeka, zajedno sa irskim doseljenicima. U novom okruženju došlo je do ključne promjene: umjesto tradicionalne repe, počele su se masovno koristiti bundeve. One su bile znatno krupnije, mekše pod nožem i daleko jednostavnije za oblikovanje, a njihova topla narandžasta nijansa savršeno se stopila sa bojama jeseni.
Učvršćivanju ovog običaja u zapadnoj kulturi doprinijela su i književna djela toga doba, poput „Legende o Uspavanoj dolini“ Vašingtona Irvinga, u kojoj jahač bez glave nosi bundevu. Iako je prastari strah od duhova odavno ustupio mjesto zabavi, kreativnosti i porodičnom okupljanju, izdubljeni plod sa svijećom i dalje čuva uspomenu na pradavnu legendu o čovjeku koji je prevario đavola.
