Sezonska depresija u hladnim danima: Prepoznajte simptome
Dok dani postaju sve kraći, kod mnogih ljudi javlja se izraženiji umor, ali i sezonska depresija koja se kod pojedinaca ponavlja svake godine sa dolaskom jeseni i zime. Prema podacima koje navodi američki Nacionalni institut za mentalno zdravlje (NIMH), ovaj poremećaj usko je povezan sa promjenom godišnjih doba i smanjenjem količine dnevnog svjetla.
Kraći dani i smanjenje sunčeve svjetlosti
Na primjeru Sarajeva jasno je vidljivo koliko se obdanica ubrzano skraćuje. U subotu, 14. novembra, Sunce izlazi oko 6.40, a zalazi oko 16.22 časa, pa dan traje oko devet sati i 42 minuta. Do zimskog solsticija 21. decembra, kada će Sunce izaći oko 7.17, a zaći u 16.11 časova, trajanje dana svešće se na svega osam sati i 54 minuta. To je još 48 minuta svjetlosti manje u odnosu na sredinu novembra, te čak oko šest i po časova manje nego krajem juna, kada je dan trajao približno 15 sati i 28 minuta.
Karakteristični simptomi zimskog oblika
NIMH definiše sezonski afektivni poremećaj kao vid depresije koji se vraća u isto doba godine. Najčešći je zimski oblik, koji obično počinje krajem jeseni ili početkom zime, a povlači se dolaskom proljeća i ljeta, dok je ljetna varijanta znatno rjeđa. Da bi ljekar ili stručnjak za mentalno zdravlje utvrdio dijagnozu, neophodno je da se epizode javljaju u istom godišnjem dobu najmanje dvije uzastopne godine i da budu učestalije nego u ostatku godine.
Glavni znak jeste osjećaj potištenosti, tjeskobe ili praznine tokom većeg dijela dana, gotovo svakodnevno, u trajanju od najmanje dvije sedmice. Pored toga, mogu se pojaviti osjećaj krivice, beznađe, razdražljivost, gubitak interesovanja za svakodnevne aktivnosti, manjak energije, poteškoće sa koncentracijom, promjene apetita i sna, pa i misli o smrti. Za zimski oblik posebno su specifični pretjerana potreba za snom, pojačan apetit uz žudnju za ugljenim hidratima, dobijanje na težini i povlačenje iz društva.
Mogući uzroci i rizične grupe
Ovaj poremećaj češće pogađa žene, mlađe odrasle osobe, stanovnike sjevernih krajeva sa kraćim zimskim danima, kao i pojedince koji već boluju od depresije, bipolarnog poremećaja tipa II ili imaju porodičnu istoriju mentalnih oboljenja. Dosadašnja istraživanja ukazuju na to da manjak svjetlosti može uticati na smanjenje serotonina u mozgu, koji učestvuje u regulaciji raspoloženja, dok istovremeno oboljeli luče višak melatonina, hormona sna, mada ova objašnjenja još nemaju potpunu naučnu potvrdu.
Četiri pristupa u liječenju
Ljekar u dogovoru sa pacijentom može odrediti jedan od četiri načina liječenja. Prvi je terapija svjetlom, koja podrazumijeva boravak uz specijalnu lampu od 10.000 luksa oko 30 do 45 minuta svakog jutra. Drugi pristup je kognitivno-bihevioralna psihoterapija prilagođena ovom stanju. Treća opcija su antidepresivi, čije se dejstvo obično primjećuje nakon četiri do osam sedmica, a četvrta je unos vitamina D, iako su studije o njegovoj djelotvornosti dale oprečne rezultate.
Medicinske lampe za terapiju svjetlom filtriraju UV zrake i bezbjedne su za većinu ljudi, ali osobe sa oboljenjima oka ili one koje piju lijekove koji izazivaju osjetljivost na svjetlost moraju biti pod strogim nadzorom ljekara. Takođe, pošto vitamin D može uticati na druge lijekove, njegovu upotrebu treba dogovoriti sa stručnjakom. Svako ko kod sebe ili bliske osobe primijeti navedene tegobe treba da se obrati porodičnom ljekaru ili psihijatru, dok u slučaju pojave misli o samoubistvu ili neposredne opasnosti treba odmah pozvati službu hitne pomoći.
