Zastava 101 i istorija legendarnog automobila: Više od pet decenija od početka proizvodnje
Kultno vozilo nekadašnje Jugoslavije i Srbije, Zastava 101, obilježava 55 godina od trenutka kada je zvanično počela njegova serijska proizvodnja. Popularni model, u narodu upamćen kao Stojadin, opstao je na fabričkim trakama u Kragujevcu gotovo četiri decenije, uspješno prebrodivši tehnološke promjene, ekonomske sankcije i razaranje proizvodnih pogona tokom bombardovanja.
Od italijanske osnove do praktičnog porodičnog modela
Prvi serijski primjerci kragujevačkog četvorotočkaša izašli su iz fabrike 15. oktobra 1971. godine. Kao polazna tačka za nastanak ovog modela poslužio je italijanski Fiat 128 iz 1969. godine, ali je verzija iz Kragujevca dobila znatno funkcionalniju karoseriju sa petim vratima. Upravo je ta novina predstavljala suštinsku prednost i razliku u poređenju sa klasičnim trozapreminskim limuzinama tog doba.
Skromna modernizacija i tehnička ograničenja
Tokom gotovo četrdeset godina proizvodnog vijeka, Stojadin je prošao kroz niz sitnijih estetskih izmjena, dok je osnovna mehanika ostala gotovo nepromijenjena. Okrugla prednja svjetla zamijenjena su četvrtastim farovima, a jednostavnija plastika u unutrašnjosti potisnula je ranije hromirane elemente koji su krasili branike i retrovizore. Ipak, automobil je i pred kraj sklapanja koristio motore sa karburatorima, dok vazdušni jastuci nisu postojali ni kao dodatna oprema. Od samog početka sedamdesetih godina prošlog vijeka pratili su ga i prigovori kupaca na kvalitet električnih instalacija i kočionog sistema.
Milionski tiraž i gašenje proizvodnje
Prema podacima koje navodi češki portal Novinky, iz pogona u Kragujevcu izašlo je više od milion primjeraka ovog modela, dok je uporedo proizvedeno i oko 250.000 automobila Zastava 128 u klasičnoj limuzinskoj verziji. Potražnja je postepeno opadala dolaskom novijih vozila, a naročito pojavom Juga. Konačni kraj uslijedio je u novembru 2008. godine, kada je sklapanje okončano poslije dogovora srpske vlade sa italijanskim Fijatom, čime su u istoriju otišli i modeli Koral i Florida.
