Zagađenje vazduha u Banjaluci: 244 dana iznad granice u tri godine
Banjalučani od 6. novembra gotovo neprekidno udišu vazduh pogoršanog kvaliteta, a tek 10. novembra došlo je do blagog poboljšanja. Iza novog niza upozorenja stoji višegodišnji problem, jer podaci sa mjernog mjesta Lazarevo pokazuju da je zagađenje vazduha u Banjaluci daleko iznad propisanih okvira. Prema informacijama Republičkog hidrometeorološkog zavoda Republike Srpske, u posljednje tri godine zabilježena su 244 dana sa prekoračenjem dnevne granice za PM10 čestice, dok je godišnja granica za sitnije PM2.5 čestice bila prekoračena u svakoj od tih godina.
Tri godine i 244 dana iznad dnevne granice
Podaci Zavoda pokazuju koliko se problem uporno ponavlja. U 2023. godini u Lazarevu su zabilježena 83 dana sa prekoračenjem dnevne granične vrijednosti PM10, godinu kasnije bilo ih je 81, a tokom 2025. godine 80.
Uredba o vrijednostima kvaliteta vazduha propisuje da dnevna granica za PM10 od 50 mikrograma po kubnom metru ne smije biti prekoračena više od 35 puta u kalendarskoj godini. U Lazarevu je taj broj u svakoj od tri posmatrane godine bio više nego dvostruko veći. Kod PM2.5 prekoračena je i godišnja granična vrijednost, i to sve tri godine. Oznake PM10 i PM2.5 odnose se na sitne čestice koje lebde u vazduhu, prečnika do 10, odnosno 2,5 mikrometara.
Izvori poznati, doprinos pojedinačno nejasan
Kao izvore zagađenja Zavod navodi saobraćaj, individualna ložišta i industrijska postrojenja. Ipak, nije moguće izdvojiti najvećeg pojedinačnog zagađivača niti utvrditi koliki dio problema potiče od svakog od tih izvora.
„Za detaljniju analizu doprinosa pojedinačnih izvora na određenim lokacijama, neophodno je provoditi dodatna istraživanja odnosno modeliranja kvaliteta vazduha i dodatnih studija za identifikaciju izvora zagađenja“, navode iz Zavoda. Na pitanje o novim istraživanjima uticaja grijanja domaćinstava odgovaraju da nemaju saznanja da su takva istraživanja rađena.
Prekoračenja se očekuju, prognoze nema
Nepovoljne vremenske prilike i geografski položaj Banjaluke dodatno otežavaju raspršivanje zagađujućih materija. Periodi bez vjetra i temperaturne inverzije pogoduju njihovom zadržavanju u nižim slojevima vazduha, zbog čega se zagađenje zadržava nad gradom, dok njegovi izvori ostaju emisije iz ložišta, saobraćaja i postrojenja.
„Kao i u proteklom periodu, očekuje se da će i ove zime biti povremenih prekoračenja 24h graničnih vrijednosti PM10 čestica“, navode iz Zavoda. Da li će ih biti više nego ranije, ne mogu procijeniti. „Ne može se predvidjeti da li će broj prekoračenja biti veći u odnosu na prethodni“, poručuju uz objašnjenje da nemaju kapaciteta za izradu prognoza zagađenja.
Grad navodi kontrole, Ministarstvo bez rokova
Gradska uprava navela je prethodnih dana da sprovodi mjere iz Kratkoročnog plana. Među njima su pojačane kontrole spaljivanja na otvorenom, uređaja za loženje, rada dimnjačarske službe i pravnih subjekata sa ložištima koji imaju ekološku dozvolu.
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS objašnjava da se uslovi rada postrojenja, mjere smanjenja emisija i njihovo praćenje propisuju ekološkim dozvolama, a poštovanje tih uslova kontrolišu nadležni republički i lokalni inspektori. Na pitanje o novim zakonskim mjerama protiv najvećih zagađivača Ministarstvo se poziva na praćenje evropskih i svjetskih smjernica.
„U skladu sa potrebama vršiće se dalje unapređenje i usklađivanje tih propisa sa relevantnim smjernicama predmetne oblasti“, poručuju iz Ministarstva. U odgovoru ipak nisu navedeni konkretni novi propisi, rokovi njihovog donošenja niti posebne dodatne mjere za ograničavanje emisija najvećih zagađivača u Banjaluci.
Postojeće kontrole i najave usklađivanja propisa zato ostavljaju otvorenim najvažnije pitanje za građane – koliko će dana sa prekoračenjima biti manje i kada se takav rezultat može očekivati. Dok se to ne precizira, Banjalučanima ostaju nova upozorenja i preporuke da ograniče boravak napolju.
