Prirodni fenomen marcescencija: Zbog čega bukva i hrast zimi ne gube suvo lišće
Dok su šume u zimskom periodu uglavnom ogoljene, na mladim bukvama i hrastovima često se mogu vidjeti sasušene smeđe krošnje, a ovaj prirodni fenomen marcescencija privlači pažnju brojnih šetača i ljubitelja prirode. Za razliku od većine drugog drveća, njihovo lišće ostaje čvrsto vezano za grane sve do dolaska novog proljećnog ciklusa.
Biološki mehanizam iza zadržavanja lišća
Kod uobičajenih listopadnih vrsta u jesenjim danima formira se poseban sloj ćelija na mjestu gdje se lisna peteljka spaja s grančicom. Ta prirodna barijera prekida vezu, omogućava da list samostalno otpadne, a istovremeno zatvara rez na grani, čime se stablo uspješno štiti od biljnih bolesti i štetnih insekata.
Nasuprot tome, kod bukve i pojedinih vrsta hrasta taj ćelijski sloj tokom jeseni ne uspijeva da se razvije do kraja. Zbog toga osušeni listovi ostaju na granama i otpadaju tek kada ih u proljeće potisnu novi pupoljci koji kreću da rastu. Slična pojava uočava se i kod graba, a bukova živa ograda u vrtovima upravo iz ovog razloga cijele zime zadržava toplu boju bakra.
Razlozi zbog kojih drvo čuva mrtve listove
Stručnjaci za drveće sa američkih univerziteta, uključujući istraživače sa Univerziteta u Minesoti, navode da je pojava najuočljivija na mladim stablima. Sa rastom i starenjem drveta ova osobina slabi, pa kod starijih bukava suvo lišće obično ostaje prisutno samo na najnižim granama.
Naučnici i dalje istražuju tačne razloge ove pojave, ali je postavljeno nekoliko stručnih teorija. Prva pretpostavlja da lišće, kada otpadne u proljeće u fazi buđenja vegetacije, obezbjeđuje hranljive materije korijenu tačno onda kada su mu najpotrebnije, umjesto da ih zimske padavine isperu iz zemljišta. Druga teorija ukazuje na odbranu od divljači, jer sasušeni i tvrdi listovi nisu primamljivi jelenima i srnama, što štiti osjetljive pupoljke od brsta. Takođe, stari listovi mogu poslužiti kao štit koji čuva mladice od jakog mraza i isušivanja.
Uticaj ranog mraza na ostala stabla
Ovaj fenomen može pogoditi i druge vrste drveća ukoliko rani mraz nastupi iznenada, dok je krošnja još u potpunosti zelena. U takvim situacijama list strada prije nego što stablo stigne da obrazuje zaštitnu zonu odvajanja, pa suvo lišće ostaje znatno duže na granama čak i kod vrsta koje ga inače redovno odbacuju u jesen.
Poznavaoci prirode ističu da marcescencija ne nanosi nikakvu štetu drveću i da nije simptom oboljenja, što je posebno značajno s obzirom na to da je bukva jedna od najvažnijih šumskih vrsta u BiH.
