Vukmirović: Istraživanje posljedica NATO bombardovanja i u Srpskoj
Ona ističe da supstance koje su se oslobađale prilikom NATO bombardovanja Republike Srpske 1995. godine, uz korišćenje i projektila sa osiromašenim uranijumom, jesu rizik za nastanak kancera.
Vukmirovićeva navodi da su u bojnim glavama NATO raketa i bombi korišćeni najjači vojni eksplozivi kojima je, prema nalazima eksperta za eksplozive i člana Međuresornog koordinacionog tijela Mirjani Anđelković Lukić, dodavani različiti aditivi, neorganski i organski kako bi im rušilačka i ubojna moć bile povećane.
Dodatni aditivi u eksplozivima
Tako su supstancama trotilu, heksogenu i oktogenu dodate energetski bogate supstance kao što je amonijumperhlorat, amonijumnitrat, ali i aluminijum ili magnezijum u prahu i različiti aditivi nepoznatog sastava.
– Proizvodi sagorijevanja ovih goriva su uglavnom kao oni kod eksploziva, s razlikom što se tokom sagorijevanja oslobađaju oksidi metala kadmijuma, aluminijuma, gvožđa, olova i hroma. Ovi oksidi se javljaju u opsegu nanočestica i predstavljaju rizik za nastajanje kancera – kaže Vukmirovićeva, koja je i naučni saradnik u penziji Instituta za fiziku Zemun.
Ona objašnjava da se “oslobađa gasoviti hlor i jedinjenja azota, čijom transformacijom mogu nastati kancerogeni nitrozamini i druga hlorovana organska jedinjenja”.
– Zbog toga je bilo neophodno da se ograde svi krateri bombi i zabrani pristup. To je podjednako važno i za ljude, posebno djecu koja su se igrala u kraterima sa mecima sa osiromašenim uranijumom, kao i za stoku koja se napasala u neposrednoj okolini – navodi Vukmirovićeva.
Ona ističe da je doktor Jagoš Raičević, koji je rukovodio projektom čišćenja juga Srbije od municije sa osiromašenim uranijumom, konstatovao da su izvještaji NATO-a i Programa za zaštitu životne sredine UN/UNEP/ iz 2003. godine, imali da cilj da relativizuju probleme u vezi sa korišćenjem municije sa osiromašenim uranijumom u BiH.
Vukmirovićeva naglašava da se u izvještajima insistiralo na neodređenostima NATO podataka i “zato se ne zna tačna sudbina penetratora koji su sakupljani po raketiranim lokalitetima”.
– Ne samo dr Raičević, nego i dugi eksperti, smatraju da je glavni cilj UNEP misija bio da se obesmisli svako racionalno zalaganje za dalja ispitivanja na terenu. Stalno se porede srednje količine korišćenog osiromašenog uranijuma u odnosu na ukupne količine prirodnog uranijuma koje se nalaze u zemljištu i konstatuje da je to zanemarljiv doprinos izloženosti radioaktivnom zračenju – kaže Vukmirovićeva.
Međutim, ističe ona, osiromašeni uranijum, kao radioaktivni materijal, i kao teški metal, ima dvostruko štetno dejstvo i potrebno je ispitati njegovu migraciju u životnoj sredini.
Štetno dejstvo nanočestica uranijuma
– Posebno je štetno njegovo dejstvo kada metak udari u tvrdu metu i nastanu nanočestice koje se udisanjem unose u pluća i tamo nema prepreka za jonizujuće zračenje alfa čestica – upozorava Vukmirovićeva.
Ona navodi da je poslije prihvatanja izvještaja Italijanske parlamentarne komisije o obolijevanju njihovih vojnika u mirovnim misijama UN u BiH i na Kosovu i Metohiji, Srbija osnovala skupštinsku komisiju da bi se utvrdila istina o posljedicama NATO bombardovanja po zdravlje ljudi i životnu sredinu.
Sredinom juna ove godine je potpisan i ugovor između ministarstava zdravlja, životne sredine, odbrane i nauke u Vladi Srbije o osnivanju Zajedničkog tijela u čijem sastavu je i Međuresorno koordinaciono tijelo, u čiji rad su uključeni Savjet i Nacionalna mreža laboratorija, a na čelu projekta je Upravni odbor u čijem su sastavu ministri i sekretari osnivača.
Tijelo će analizirati sve raspoložive izvještaje i autorske stručne i naučne tekstove, a planira i dodatna ekspertska istraživanja ne samo radiološkog zagađenja, nego i hemijskog koje je nastalo namjernim razaranjem industrijskih objekata.
– Ova ispitivanja bi obuhvatila ugrožena područja u cijelom regionu, samim tim i Republiku Srpsku. To bi bila revizija svih zvaničnih izvješaja na koje su iznesene mnoge primjedbe – kaže Vukmirovićeva.
Ona smatra da će ovo stvoriti priliku da se država Srbija obrati Generalnoj skupštini UN sa prijedlogom da one države koje su učestvovale u intervencijama u BiH i Srbiji finansiraju dodatna istraživanja i uključe svoje eksperte u ekspertska mjerenja.
Vukmirovićeva ukazuje da je utvrđivanje naučne istine o posljedicama NATO bombardovanja u interesu zaštite zdravlja stanovnika svih država u svijetu i ističe da bi trebalo imenovati specijalnog izvjestioca UN da nadgleda izvršavanje planiranih ispitivanja na zajedničkom projektu.
Kasna istraživanja i metode detekcije
Ona napominje da je sada, dvije decenije poslije bombardovanja, kasno za utvrđivanje akutnih uticaja na zdravlje, te ukazuje da je teško sada otkriti toksične i kancerogene materije koje degradiraju pod uticajem sunca i mikroorganizama ili su, uslijed padavina, prodrle u dublje slojeve zemljišta i podzemne vode.
– Da bi se utvrdili faktori rizika, treba u ugroženim oblastima izvršiti dodatna ekspertska mjerenja dugoživećih toksičnih i kancerogenih materija, a prije svega radionuklida uranijuma. Za to treba koristiti najsavremenije metode detekcije, čija je osjetljivost velika, te se tako mogu prevazići problemi očekivanih nižih koncentracija uslijed uklanjanja prirodnim putem u protekle dvije decenije – zaključuje Vukmirovićeva.
Članice NATO-a bombardovale su Republiku Srpsku od 30. avgusta do 14. septembra 1995. godine, a Srbiju od 24. marta do 9. juna 1999. godine.
