Stiže jesenja ravnodnevnica: Zašto datumi početka godišnjih doba variraju
Zvanični astronomski ulazak u novu sezonu na sjevernoj Zemljinoj polulopti nastupa u srijedu, 23. septembra, tačno u dva časa i pet minuta prema srednjoevropskom ljetnjem vremenu, kada se događa ovogodišnja jesenja ravnodnevnica. U tom precizno određenom trenutku Sunce na nebeskoj sferi prelazi ekvator krećući se sa sjevera ka jugu, pa na čitavoj planeti obdanica i noć traju gotovo podjednako, približno po dvanaest časova.
Razlika između meteorološkog i astronomskog računanja
Dok se stručnjaci iz oblasti astronomije vode položajem Sunca u minut, meteorološke službe primjenjuju znatno jednostavniji model radi lakšeg vođenja evidencije i upoređivanja klimatskih parametara. Zbog toga je meteorološka jesen nastupila još 1. septembra i trajaće sve do 30. novembra, obuhvatajući tri cjelovita kalendarska mjeseca.
S druge strane, astronomska jesen počinje 22. ili 23. septembra, a završava se 21. ili 22. decembra. Njeno trajanje vezano je isključivo za trenutak kada Sunčevi zraci padaju pod pravim uglom na ekvator, pri čemu Sunce na sam dan ravnodnevnice izlazi tačno na istoku, a zalazi na zapadu.
Šta donosi poravnanje Sunca i Zemljine ose
Pojam ekvinocij vuče korijene iz latinskog jezika, od riječi koje označavaju jednaku noć. Tokom čitave godine Zemljina osa rotacije nagnuta je pod uglom od oko 23,5 stepeni prema ravni svoje putanje, pa je jedno područje uvijek jače izloženo Sunčevoj svjetlosti. Međutim, u proljeće i u jesen osa se poravna tako da nijedna polulopta nije nagnuta ka Suncu, čime obje dobijaju jednaku količinu svjetlosti.
Iako se pojam povezuje sa identičnim trajanjem dana i noći, pojava atmosferske refrakcije, odnosno prelamanja svjetlosnih zraka u atmosferi, uz sam način na koji se bilježi izlazak Sunca, dovodi do toga da dan na sam dan ravnodnevnice ipak traje nekoliko minuta duže od noći.
Zemljina putanja i razlozi pomjeranja datuma
Uvriježeno mišljenje da sva godišnja doba nastupaju 21. u mjesecu ne odgovara zakonima nebeske mehanike. Putovanje Zemlje oko Sunca ne traje ravno 365 dana, već 365 dana, pet časova, 48 minuta i 45 sekundi. Taj višak od blizu šest časova rješava se dodavanjem 29. februara u prestupnim godinama, zbog čega se momenat ravnodnevnice svake godine pomjeri za oko šest časova unaprijed, a u prestupnoj vrati 24 časa unazad.
Pored toga, Keplerovi zakoni objašnjavaju da se naša planeta po svojoj eliptičnoj orbiti kreće brže kada je u januaru bliža Suncu, a sporije tokom jula kada je udaljenija. Posljedica toga je da ljeto na sjevernoj polulopti traje duže od zime, što dodatno mijenja termine. Zato početak jeseni varira između 22. i 23. septembra, dok će do kraja 21. vijeka sve češće padati 22. septembra. Slična odstupanja važe i za ostala godišnja doba, pa ljetnji solsticij često pada 20. ili 21. juna, proljećni ekvinocij 20. marta, a početak zime između 21. i 22. decembra.
