Mitrovdan i običaji: šta ne treba raditi na ovaj praznik
Mitrovdan, koji Srpska pravoslavna crkva i njeni vjernici obilježavaju 8. novembra, posvećen je Svetom velikomučeniku Dimitriju Solunskom, jednom od najpoštovanijih hrišćanskih svetitelja i zaštitniku Soluna. Mitrovdan i običaji vezani za njega prenose se s generacije na generaciju, a mnoge srpske porodice ovaj dan slave kao krsnu slavu.
Sveti Dimitrije Solunski i njegovo stradanje
Sveti Dimitrije je živio u trećem i na početku četvrtog vijeka, u vrijeme vladavine rimskog cara Maksimijana. Rodio se u Solunu, a hrišćansko predanje navodi da je bio vojni komandant koji je otvoreno ispovijedao svoju vjeru.
Car mu je naredio da progoni hrišćane, ali Dimitrije to nije htio da prihvati i nastavio je da širi hrišćanstvo. Zbog toga je bio zatvoren, mučen i na kraju pogubljen. Solunski hrišćani su njegovo tijelo tajno sahranili, a na mjestu groba kasnije je podignut hram. Tako je Sveti Dimitrije postao zaštitnik Soluna, a njegovo poštovanje se vremenom raširilo među pravoslavnim narodima.
Predanje kaže da su se iz njegovog groba širili miris bosiljka i smirne, pa je zbog toga dobio ime Mirotočivi. Vjernici i danas iskazuju poštovanje njegovim moštima, kojima se pripisuje iscjeliteljska moć.
Jedna od najčešćih krsnih slava
Svetog Dimitrija naročito poštuju Grci, Srbi i Rusi. U Rusiji je njegov kult počeo da se širi još u 12. vijeku, a 1581. godine izabran je za zaštitnika Sibira.
Mitrovdan ima posebno mjesto i kod srpskog naroda, a po broju porodica koje ga proslavljaju spada među pet najzastupljenijih slava u Srbiji. Njemu su posvećeni brojni hramovi, među kojima su crkva u kompleksu Pećke patrijaršije i kapela u manastiru Visoki Dečani. Po Svetom Dimitriju imena su dobili i gradovi Sremska Mitrovica i Kosovska Mitrovica.
Granica između jeseni i zime
U narodnom kalendaru Mitrovdan se smatra prelazom između jeseni i zime. Stari običaj nalaže da se do tog dana završe svi veći poljski i drugi poslovi na otvorenom i da se domaćinstvo pripremi za hladnije dane.
Uz praznik se vezuju i vremenska predskazanja. Narod vjeruje da će se snijeg, ako padne na Mitrovdan, zadržati sve do aprila, dok lijepo vrijeme najavljuje blagu zimu.
Iz vremena osmanske vladavine potiče i običaj vezan za hajduke, koji su se na Mitrovdan razilazili i skrivali kod jataka, da bi se ponovo okupili na proljeće, na Đurđevdan. Iz toga je nastala izreka: „Mitrovdanak – hajdučki rastanak, Đurđevdanak – hajdučki sastanak“.
Šta ne treba raditi na Mitrovdan
Po narodnim običajima, velike poslove na otvorenom treba završiti do Mitrovdana, jer se praznik smatra početkom zime. U narodu se zadržalo i vjerovanje da na ovaj dan ne treba obavljati teške poslove niti bez potrebe izlaziti iz kuće, već dan provesti u miru, sa porodicom i bližnjima.
Zanimljivo je i predanje koje se odnosi na djecu. Vjerovalo se da na Mitrovdan ne treba prekorijevati ni grditi djecu, čak i kada su nestašna, jer bi takva mogla ostati tokom cijele godine.
Ipak, važno je naglasiti da su to narodni običaji i vjerovanja, dok suština praznika ostaje u molitvi, sjećanju na svetitelja i njegovom hrišćanskom primjeru. Mitrovdan se u mnogim srpskim porodicama proslavlja kao krsna slava, uz lomljenje slavskog kolača, paljenje svijeće i okupljanje porodice i prijatelja.
