Nova ekonomska kriza prijeti Evropi usljed slabljenja industrije i dugova
Iako se u ovom trenutku svijet ne nalazi neposredno pred novim privrednim krahom, nova ekonomska kriza mogla bi postati stvarnost ukoliko se nastavi preklapanje negativnih kretanja. Posustajanje evropskog industrijskog sektora, nesigurnost na energetskom tržištu, istorijski visoki dugovi i osjetljivost finansijskih tokova guraju međunarodnu ekonomiju u zonu povišenog rizika, dok se posljedice ranijih šokova poput pandemije, sukoba u Ukrajini i inflatornih pritisaka još osjećaju.
Usporen privredni rast i posustajanje industrije
Međunarodni monetarni fond u svom oktobarskom izvještaju za 2026. godinu procjenjuje da će svjetska privreda ostvariti rast od 3,1 odsto u tekućoj godini, dok bi u 2027. godini on mogao dostići 3,4 odsto. Ipak, ova institucija skreće pažnju na niz opasnosti, među kojima su širenje konflikata, trgovinski sporovi, nestabilnost javnih finansija i preispitivanje stvarnih ekonomskih efekata vještačke inteligencije. Dodatan problem predstavlja činjenica da je prosječan rast neravnomjerno raspoređen, pri čemu su države zavisne od uvoza energenata posebno izložene novim udarima.
Najveći pritisak trpi privreda Starog kontinenta, opterećena slabim narudžbama, skupim procesom proizvodnje i jakom konkurencijom sa azijskog i sjevernoameričkog tržišta. U zoni neizvjesnosti nalazi se i Njemačka, kao vodeća ekonomska sila kontinenta, gdje su prema podacima Saveznog zavoda za statistiku fabričke narudžbe u avgustu zabilježile pad od 10,1 odsto na mjesečnom nivou. Evropska centralna banka predviđa rast evrozone od 0,9 odsto u 2026. godini i 1,4 odsto tokom naredne godine, što ukazuje na vrlo spor oporavak koji prijeti da ugrozi nivo zaposlenosti i budžetske prihode.
Rizici u snabdijevanju energentima i niske zalihe
Dodatnu nesigurnost donosi energetski sektor, posebno zbog zastoja i prepreka u dopremanju tečnog prirodnog gasa usljed tenzija na Bliskom istoku i problema u plovidbi kroz Ormuski moreuz. Agencija Evropske unije za saradnju energetskih regulatora navodi da su skladišni kapaciteti gasa u Evropskoj uniji popunjeni 75 odsto. Poređenja radi, kraj prethodne zimske sezone dočekan je sa popunjenošću od 28 odsto, dok je godinu prije toga taj udio iznosio 34 odsto. Punjenje tokom ljetnih mjeseci zahtijevalo je znatna finansijska sredstva, a zimi predstoji i oštra borba sa azijskim uvoznicima za raspoložive količine.
Međunarodna agencija za energetiku upozorila je da evropske zemlje predstojeće hladne dane dočekuju sa najnižim nivoom gasnih zaliha u protekloj deceniji. Prema procjenama ove agencije, u slučaju izrazito niskih temperatura i daljih poteškoća u isporukama, skladišta bi do kraja marta mogla pasti ispod deset odsto popunjenosti. Takav razvoj događaja direktno bi ugrozio metalsku, prerađivačku i hemijsku industriju, dok bi povratak inflacije primorao centralne banke da zadrže visoke kamate i poskupe zaduživanje.
Rekordna zaduženost opterećuje javne finansije
Ogroman teret predstavlja i nagomilani dug na globalnom nivou. Prema podacima Instituta za međunarodne finansije, ukupna globalna zaduženost u prvoj polovini 2026. godine premašila je 365 biliona dolara, od čega na 32 evropske države otpada više od 95 biliona dolara. Pored toga, MMF upozorava da je globalni javni dug u 2025. godini dostigao skoro 94 odsto svjetskog bruto domaćeg proizvoda, uz projekciju da bi do 2029. godine mogao dostići punih 100 odsto.
Iako visoke obaveze same po sebi ne moraju značiti trenutni slom, one drastično sužavaju manevarski prostor vladama. Zbog viših kamatnih stopa servisiranje duga postaje znatno skuplje, pa se sredstva iz budžeta preusmjeravaju na otplate umjesto u razvojne projekte i privredne olakšice.
Pet scenarija koji mogu izazvati potrese
Stručnjaci prepoznaju pet mogućih pravaca razvoja događaja koji bi mogli prouzrokovati veće privredno posustajanje. Prvi se odnosi na dugotrajan energetski šok koji bi zadržao visoke troškove i doveo do stagflacije. Drugi scenario podrazumijeva intenzivniji pad evropske industrije izazvan smanjenjem narudžbi u Njemačkoj i drugim ključnim državama. Treći faktor jeste potres u finansijskom sistemu kroz korekcije na berzama, pad likvidnosti investicionih fondova ili skok prinosa na državne dužničke papire.
Četvrti scenario obuhvata pad lične potrošnje građana i pritiske na tržište rada, dok se peti odnosi na krizu javnih finansija, gdje bi prekomjerni dugovi onemogućili države da adekvatno odgovore na ekonomske zastoje. Iako nijedan od ovih elemenata pojedinačno ne garantuje recesiju, njihovo istovremeno djelovanje moglo bi pokrenuti opasnu lančanu reakciju širom kontinenta.
