Putin traži povlačenje NATO-a na položaje iz 1997. godine
Rusija je tokom pregovora o okončanju rata u Ukrajini ponovo iznijela zahtjev za povlačenje NATO-a na položaje koje je Alijansa imala 1997. godine, objavio je Njujork tajms, pozivajući se na dokument koji su ruski predstavnici podijelili tokom razgovora u Abu Dabiju. Kako američki list navodi, Moskva traži i da se NATO odrekne daljeg širenja i obustavi vojne aktivnosti u Ukrajini, istočnoj Evropi, Južnom Kavkazu i centralnoj Aziji.
Šta sve stoji u ruskom dokumentu
Dokument je datiran u utorak, a prema pisanju Njujork tajmsa, u njemu Moskva traži i da Velika Britanija i Francuska isključe mogućnost upotrebe nuklearnog oružja u odbrani drugih evropskih zemalja. Rusija takođe zahtijeva da Zapad prekine isporuke naoružanja Ukrajini.
Poseban zahtjev tiče se budućeg statusa Ukrajine u Evropskoj uniji. Stav Moskve je da bi Ukrajina mogla postati članica EU samo pod uslovom da ne učestvuje u zajedničkoj odbrambenoj politici tog bloka.
Kopiju nepotpisanog dokumenta listu je dostavila osoba uključena u pregovore, a njegovu autentičnost potvrdila je još jedna osoba upoznata sa razgovorima. Prema tim navodima, riječ je o početnoj pregovaračkoj poziciji Moskve, ali su ruski zvaničnici nagovijestili da bi predsjednik Vladimir Putin mogao pokazati određenu fleksibilnost.
Posljedice za Poljsku i baltičke države
Njujork tajms ocjenjuje da ponovno iznošenje zahtjeva za povlačenje NATO snaga na položaje iz 1997. godine pokazuje da Moskva nije značajnije odustala od svojih osnovnih bezbjednosnih ciljeva, koje je predstavila još u decembru 2021. godine, dva mjeseca prije početka napada na Ukrajinu.
Prihvatanje takvog zahtjeva imalo bi direktne posljedice po Poljsku i baltičke države – Estoniju, Letoniju i Litvaniju – koje su članice NATO-a postale nakon 1997. godine. Poljski premijer Donald Tusk upozorio je da bi prihvatanje ruskih uslova predstavljalo direktnu prijetnju bezbjednosti Poljske.
Razgovori u Abu Dabiju i susret u Moskvi
Pregovori u Abu Dabiju okupili su američke, ruske i ukrajinske zvaničnike, prvi put u neposrednim razgovorima od februara. Prema izvoru Njujork tajmsa, specijalni izaslanici američkog predsjednika Donalda Trampa, Džared Kušner i Stiv Vitkof, pozvali su rusku stranu da predstavi konkretne prijedloge, uključujući korake kojima bi Moskva doprinijela smanjenju tenzija.
Kušner i Vitkof sastali su se u četvrtak u Moskvi sa Putinom. Njegov savjetnik za spoljnu politiku Jurij Ušakov izjavio je da je ruski predsjednik poručio kako prijedlog iz 2021. godine i dalje odražava njegov pristup evropskoj bezbjednosti.
Američki izaslanici su potom u Dablinu razgovarali sa ukrajinskim predsjednikom Volodimirom Zelenskim. Kušner je tom prilikom naglasio da Evropljani moraju biti uključeni u pregovore o svakom budućem sporazumu.
Model iz vremena Hladnog rata
Njujork tajms navodi da su ruski predstavnici tokom razgovora u Abu Dabiju iznijeli stav da bi poslijeratni bezbjednosni poredak u Evropi trebalo da se zasniva na modelu iz vremena Hladnog rata i Varšavskog pakta, kada su Sjedinjene Američke Države i Sovjetski Savez imali jasno razgraničene sfere uticaja. Prema ruskom tumačenju, takvi aranžmani doprinosili su smanjenju rizika od sukoba.
Američki predstavnici, međutim, ukazali su da su se okolnosti od kraja 2021. godine značajno promijenile i pozvali Moskvu da razmotri nove prijedloge usmjerene ka budućnosti, uz konkretne korake za smanjenje napetosti. Ni ekonomski podsticaji koje su Trampovi izaslanici ponudili Putinovoj administraciji, prema pisanju američkog lista, za sada nisu doveli do ustupaka ruske strane.
Rusija je slične zahtjeve prema NATO-u iznijela i u decembru 2021. godine, neposredno prije početka invazije na Ukrajinu. Među njima su bili povlačenje snaga na položaje iz 1997. godine i odustajanje od daljeg širenja Alijanse.
Prema najavama, Tramp i Putin trebalo bi da se sastanu naredne sedmice na samitu Azijsko-pacifičke saradnje u kineskom gradu Šenženu. To bi bio njihov drugi susret licem u lice tokom aktuelnog Trampovog mandata.
